آموزش الفبای بین المللی آوانگار (IPA)

بخش اول

در ارتباط با‫:‬ , , , , , ,

                                                آموزش الفبای بین المللی آوانگار (IPA) 

                                                                   بخش اول
                                                       

                                                                 ناهید آهنگری

برای این که بتوان نتیجه پژوهش‌های زبانی را به صورت دقیق به ثبت و ضبط رساند به دستگاه الفبایی ثابت و معتبری نیاز است که تنها به یک روش واحد بتوان آن را خواند؛ الفباهای موجود عموماً دارای کمبودهایی هستند که به وسیله آنها نمی توان از عهده ضبط تلفظ دقیق زبان‌ها برآمد. انجمن بین المللی آواشناسی (International Phonetic Association) برای رفع مشکلات ناشی از اشکالات الفباهای موجود به این اندیشه افتاد که مجموعه ای از نشانه های قراردادی خاص، با ارزشهای مشخص و تعریف شده وضع کند. این فکر در سال ۱۸۸۸ میلادی جامه عمل پوشید. و نتیجه آن، جدول دستگاه الفبای بین المللی آوانگار یا همانIPA (International Phonetic Alphabetاست. در این جا نیز ما سعی کردیم بر اساس همین جدول (در ادامه این جدول را می بینید) پیش برویم.
یک پاره گفتار را می توان به روشهای مختلف آوانویسی کرد و گزینش ما در این خصوص مستقیما به هدفی که آواشناس دنبال می کند ربط دارد. در این مقاله به آموزش آوانویسی با هدف ثبت مختصات آوایی عمده گفتار- که به آن آوانویسی کلی (Broad Transcription) گویند- بسنده شده است. از توضیحات جزئی در خصوص واجگونه‌ها و نشانه های غیر ضروری که باعث طولانی شدن مطلب و بی حوصلگی و سردرگمی مخاطب می شوند، پرهیز خواهد شد و صرفاً به ارائه «نشانه های اصلی» و مهم همراه با معادل‌های فارسی آنها که تفاوت در آن باعث تقابل معنایی می شود اکتفا کرده و همچنین به ذکر نکات مهم در مورد آنها، با توجه به مختصات زبان فارسی و سایر زبانها و گویش‌های ایرانی خواهیم پرداخت. برای مطالعه بیشتر، خواننده گرامی را به منابع و مآخذی که در انتهای مقاله (بخش دوم) ارائه خواهد شد، ارجاع می دهم.
بسیاری از آواهایی که در چارت IPA هستند، در زبان فارسی کاربرد ندارند لذا از توصیف و توضیح آنها خودداری شده. آواهایی که در ادامه توضیحشان می رود بر اساس «مکانیسم تولیدی» شان در زبان فارسی و سایر زبانها و گویشهای ایرانی، مطابق با توضیحات جدول IPA استخراج شدند. در بخش اول این مقاله فقط به آواهای زبان فارسی معیار و در بخش دوم به آواهای سایر زبانها و گویشهای ایرانی که در فارسی کاربرد ندارند و همچنین برخی واحدهای زبرزنجیری مهم زبان، پرداخته می شود.
الفبای بین المللی آوانگار از الفبای لاتین گرفته شده است و اگر انتخاب نشانه برای آوایی از میان حروف لاتین ناممکن بوده، سعی شده است نشانه‌ی تازه ای با شکلی سازگار با نشانه های لاتین برای آن آوا وضع گردد. بنابراین ممکن است اکثر این نشانه ها برای خواننده شناخته شده باشد. لازم به ذکر است که آوانگاری حتما بایستی داخل قلاب [] انجام گیرد.

page1-300px-IPA_chart_C2005

واحدهای زنجیری (segmental)

الف) همخوانها (consonant):

(برای گوش دادن به تلفظ ها، روی آواها کلیک کنید.)
ب ←[b]
پ ← [p]
ت ، ط ← [t]
د ← [d]
ک ←[k , c]
گ۱ ←[ g , ɟ]
ع ، ء ← [ʔ]    
ق ← [ɢ]
غ۲← [ ʁ]
ث ، س ، ص ← [s]
ز ، ض ، ظ ، ذ ← [z]
ش۳← [ʃ]
ژ۳← [ʒ]
ف ← [f]
و ← [v]
خ۴ ← [χ]
ه ، ح ← [h]
چ ← [ʧ]
ج۵← [ʤ]
ر۶ ← [ɹ]
م ← [m]  
ن ← [n]
ل ← [l]
ی۷ ← [j 

ب) واکه ها (vowel)
آ ←[ɑ ]
او ← [u]
ایی ←[i]
فتحه ـَ ← [a]
کسره ـِ ← [e]
ضمه ـُ ←[o]

ادامه دارد…


۱- c و ɟ در فارسی همیشه قبل از واکه های پیشین (a , e , i ) و همچنین قبل از تمام همخوانها و نیز در پایان واژه ،k و g قبل از واکه های پسین (ɑ, o , u) قرار می گیرند. مثال: بازگشت← [ bɑzɟaʃt]، گور← [guɹ]… به زبان ساده «ک» و «گ» فارسی در اصل باید به صورت c و ɟ آوانویسی شوند مگر در زمانی که قبل از واکه های پسین قرار گیرند چون در این صورت جایگاه تولیدی این دو آوا کمی عقب تر می رود؛ یعنی از قسمت سختکام به سمت نرمکام سوق داده می شوند.
۲- ق و غ در فارسی معیار تقریبا مثل هم تلفظ می شوند. اما در برخی گویشها ق را بصورت انسدادی یا انفجاری و غ را بصورت سایشی (تقریبا شبیه خ با این تفاوت که خ بی واک و غ واک دار است) تلفظ می کنند. برای آشنایی با ویژگی واکداری به کتاب دکتر ثمره یا دکتر حق شناس رجوع شود.

۳- ش و ژ در فارسی به صورت لثوی- کامی یا کامی- لثوی تولید می شوند. که در انگلیسی به post-alveolar ترجمه شده اند. اما در برخی متون بین این دو و نشانه های ɕ (ش) و ʑ (ژ) که به alveolo-palatal (با همان معنی) ترجمه شده، تفاوت قائل شده اند. اما در اصل این ها هیچ فرقی با هم ندارند. به هر دو صورت می توان نوشت. ظاهرا گونه اول پرکاربردتر است و ما هم ترجیحاً آنها را بکار می بریم. نا گفته نماند که این قضیه در مورد چ و ج نیز به همین صورت صادق است.

۴- توجه داشته باشید که χ با x فرق دارد.x در ناحیه نرمکام(velar) و χ که همان «خ» فارسی باشد، در ناحیه ملاز(uvular) تولید می شود. x در فارسی وجود ندارد.
۵- مکانیسم تولید «چ» و «ج» در زبان فارسی بصورت آمیزه ای از دو آوای انسدادی و سایشی است، اما هر کدام نقش یک همخوان واحد را ایفا می کنند که به آن انسدادی- سایشی(affricate)گویند. معمولا آن را به همین صورت دو نشانه ای (ترکیب همان دو آوایی که در تولیدشان دخیلند) بکار می برند.
۶- حرف r از آن آواهای انعطاف پذیری است که به شکلهای مختلف در جاهای مختلف تلفظ می شود و واجگونه های متفاوتی دارد. اما ظاهرا در گویشها و زبانهای ایرانی این واجگونه ها اگر به جای یکدیگر هم تلفظ شوند باعث تقابل معنایی نمی شود. اما از آنجایی که در گویشهای مختلف بسیار متفاوت از همدیگر تلفظ می شوند و نگارنده هم نمی داند که این تفاوتها در گویشهای مختلف می تواند ارزش واجی داشته باشد یا نه، در بخش دوم مقاله به انواع r خواهیم پرداخت.
۷- حرف «ی» را از نظر آواشناسی می توان یک واکه به حساب آورد ولی نقشی که این آوا در زبان فارسی بازی می کند همانند نقش همخوانهاست نه واکه ها. از این رو این آوا را در بسیاری از زبانها نیم واکه(approximant) می نامند.(ر.ک.به ص ۷۸ از کتاب دکتر ثمره)از طرف دیگر این آوا به عنوان یک همخوان در کتاب دکتر یداله ثمره با نشانه [y] نشان داده شده در حالی که این نشانه در جدول IPA به عنوان یک واکه مشخص شده است. همخوان «ی» اما با نشانه[j]نوشته شده است.

24 total comments on this post

نظر شما چیست؟
  1. این دست الفباها برای ثبت نوشتارهای مهم و تاریخی مناسبند؛ ولی برای زبان‌های زنده لیکن کم‌جان، فی‌المثل گیلکی و طبری (گلکی)، باید خطی انتخاب شود که اغلب مردم آن سرزمین‌ها با آن آشنا باشند… وگرنه کسی حوصله نمی‌کند چیزی به زبان مادری خود بنویسد و بخواند.

    حال آن‌که ما در مازرونی ویکی‌پدیا و دوستان گیلانی در گیلکی ویکی‌پدیا انواع و اقسام خطوط چب به راست و راست به چپ را زیر و زبر کردیم و سرآخر رسیدیم به فارسی ِاعراب‌دار یا مثلاً کیسوم و… که همگی فارسی با تغییرات جزئی هستند….

  2. ممنون از شما دوست محک
    البته حق با شماست مردم عادی اگر با انگلیسی آشنایی نداشته باشند از این الفبا هم سر در نمی آورند… اما این الفبا برای متون طولانی ساخته نشده مگر در مطالعات تخصصی گویش شناسی در حالت کلی و عمومی بیشتر برای نشان دادن تلفظ دقیق اصطلاحات و کلمات خاص یا در فرهنگ ها و دایره المعارف ها کاربرد داره…برای متون عمومی که خیلی جنبه علمی در حوزه زبان و گویش ها ندارند تجویز نمیشود

  3. ناهید عزیز ممنون که با این همه علاقه و پشتکار برای ضبط علمی و دقیق زبان ما مازندرانی ها پیشنهاد میدهی و طرح علمی راه را میکشی، در حالی که مازندرانی هم نیستی. بعد از روشنگری اصل مساله ی آوانویسی به ساده سازی آن هم خواهی پرداخت. اما این که فقط با خط فارسی و اِعراب بخواهیم چنین کار بزرگی را پیش ببریم، نمیگویم شدنی نیست، و اماهایی دارد که محک ـــــ که چنین پیشنهادی داده ــــــ و دوستان دیگر ما با آن آشنا هستن . خدا وکیلی، من که مازندرانی هستم نمی توانم از روی آوا نویسی با خط فارسی چیزی راکه با آشنا هستم راحت بخوانم تا چه رسد به کلمه یا عبارتی که با آنها آشنا نیستم. از این گذشته، گلکی خوان فقط ما مازندرانی ها نیستیم، گویشوران زبانهای دیگر ایرانی و پژوهشگران خارجی هم هستند. خوشبختانه امروزه امکان ضبط آوا را هم در هر حالتی داریم و این به کار کمک می کند. خودمان را آماده ی برنامه ی دیجیتالی « ویکی کوچه » می کنیم.

    • استاد پاشایی بنده و دوستانم در ویکی‌پدیای مازندرانی تقریباً همۀ شیوه‌های رایج ثبت زبان را امتحان کرده‌ایم. شخصاً یک نظرسنجی میدانی انجام دادم. روی پانزده نفر از دوستان و آشنایانم (جامعه آماری نیز بیشتر بین هم‌کلاسی‌های مدرسه بود و اعضای خانواده‌ام) که داوطلب به همکاری بودند، آزمایشی کردم. دفعه اول تقریباً هیچکدام نتوانسته بودند هیچیک از دو متن عربی‌نوشته و لاتین‌نوشته را بخوانند ولی همگی (به جز دو نفرشان) به تدریج در روزهای هفتم تا پانزدهم می‌توانستند هر دو خط را بخوانند و جالبتر آنکه به این رسم‌الخط بنویسند ولی اکثراً روی خط فارسی بسیار روان و در خط لاتین کمی مِس‌مِسی بودند… آن دو نفر هم از ابتدا احتمال می‌دادم که نتوانند بخوانند و بنویسند چون زیاد به زبان مذکور آشنا نبودند…

      نتیجه‌ای که از آن آزمایش گرفتم باعث شد به کار خود در ویکی‌پدیا ادامه دهم؛ امروز هیچ یک از کاربران ویکی‌پدیای مازنی نیستند که نتوانند به روانی متون را بخوانند، زیرا تمرین و دائماً سر و کله زدن با نوشتارهای مازنی عادت درست خواندن را خود به خود به وجود می‌آورد و بنده اطمینان دارم برای همۀ زبان‌ها این مسئله صادق است…

      به قول معروف می‌گی نه؛ نگاه کن… می‌توانید خودتان امتحان کنید؛ کافی است روزی یک مقاله را به هر یک از زبان‌های مازنی، گیلکی یا مثلاً تاجیکی بخوانید، سر ماه حتماً آن را یاد می‌گیرید. ضمناً بنده شخصاً خط سیریلیک را با همین روش در ویکی‌تاجیکی آموختم. با تشکر از مباحث جالب‌انگیزناکی که مطرح می‌کنید: محک.

  4. ممنونم جناب پاشایی گرامی
    بله کاملا حق با شماست… ضعف های الفبای عربی/فارسی را همه می دانیم. نه فقط این الفبا، تقریبا تمام الفباهای موجود مشکلات ریز و درشتی از این دست دارند و همونطورم که در ابتدای مقاله اشاره شده فلسفه ساخت آیپا هم مرتفع کردن همین ضعف هاست…امیدوارم این مقاله بدرد خوانندگان این سایت و کار ویکی کوچه بخوره

  5. راستی بَدَکی نیست به این هم نگاهی بیندازید؛ شاید چیز جدیدی برایتان داشت که کمک کند:

    http://mzn.wikipedia.org/wiki/رانما:مازرونی‌نویسی

  6. محک عزیز ممنون از شما و لینکی که دادید
    خدا به داد من برسه با این ویکی پدیای مازرونی! ما که مازندرانی نیستیم و مازندرانی هم بلد نیستیم چه باید بکنیم؟! شاید مازندرانی ها با این الفبا نوشتن( که البته برای این نوع نوشتن معیار و استانداردی وجود نداره و هر کس یه جوری مینویسه) مشکلی نداشته باشند چون با این گویش آشنایند اما برای بقیه قابل خوندن نیست. من آوانویسیهایی از این گویش در مقالات علمی، بر اساس الفبای آیپا دیده ام که خواندنش برایم راحت تر بود… خود من که زبان مادری ام ترکی ست اگه این زبانو با یه همچین رسم الخطی بنویسند (که زیاد هم این کارو میکنن) به سختی میتونم بخونم! بحث فهم معنایی مطلب البته چیز دیگری است…
    البته الفبای آیپا همونطور که تو کامنت قبلیمم گفتم برای این نیست که مقالات و متون طولانی را بوسیله آن بنویسیم. فقط و فقط و فقط برای ثبت بسیار دقیق (بر اساس آواشناسی آکوستیک هر زبان) و علمی «تلفظ» واژگان هر نوع زبان و گویشی است بر اساس هدف نگارنده یا پژوهشگر(نه ثبت زبان) تا هر کسی با هر زبانی حتی زبان بیگانه، بتونه اون کلمه رو به شیوه واحد بخونه- بشرطی که با آیپا آشنا باشه… همین
    پایدار باشید

    • فکر می‌کنم این بحث به اجماع خوبی رسیده 🙂 خط عربی با رسم‌الخطی که متمایز شود و ثابت گردد، باید برای افراد محلی استفاده شود و برای افرادی که از زبان‌های دیگر هستند، خط آی‌پی‌ای پیشنهاد می‌شود… من هم با این دیدگاه موافقم…

      البته این راه حل باید موقت باشد… نهایتاً باید «فرهنگستان زبان مازندرانی/گلکی» ساخته شود و خطی که آن ارگان مناسب می‌داند با رسم‌الخطی ثابت جایگزین دیگر دبیره‌ها شده و کسانی که علاقه‌مند به آموزش گرفتن زبانی ما هستند، در این صورت باید خطمان را هم یاد بگیرند… همان‌طور که کسی می‌خواهد هندی، چینی یا ژاپنی بیاموزد، باید خطشان را هم یاد بگیرد.

  7. سلام علیکم

    به نظر من خط کیسوم (با کمی تغییر) برای گیلکی گیلان کفایت می کنه و در گفتگویی که با یکی از دوستان ساروی داشتم می گفتم کمی نقص داره (برای برخی مصوت هایی که میگفت توی گلکی هست)

    اما انتخاب خط در واقع کاری انفرادی و یا تو جمع های کوچیک نیست و نمیشه

    باید روش بحث بشه و کلی تبادل نظر بشه

    اما متأسفانه گیلکی/گلکی نویسان اکثرن به راحتی از کنارش عبور میکنن

    حتا میشه به قول دکتر کورش صفوی (البته ایشون برای فارسی گفته بودن) دو خط داشته باشیم (هم رسم الحط عربی، هم لاتین مخصوص)

    اما تا وقتی که جمع پیگیر در زمینه ی خط کوچیک باشه به نتیجه نمی رسه

  8. دوست گرامی جناب دامون ممنون از شما اما این الفبا زمانی که اختراع شد به هیچ وجه با هدف تغییر خط در زبانهای مختلف ساخته نشد. فکر می کنم شما هم مثل محک عزیز دچار این سوء تفاهم شدید که قراره با آموزش این الفبای آوانگار از فردا همه متون با این خط نوشته بشه! خیر… این الفبا هیچ ربطی به تغییر خط نداره… این الفبا برای این ساخته شده که مثلا یکی مثل من که چینی یا هر زبان دیگه ای رو بلد نیست اگه کلمه ای در اون زبان بیگانه با روش آیپا آوانگاری بشه من بتونم درست بخونمش همین. عمده کاربردشم در فرهنگ لغتها و دیکشنریها و دایره المعارفها و مقالات تخصصی در حوزه زبان است برای ثبت دقیق واژه تا هر کسی از هر زبانی بتونه اون واژه رو درست تلفظ کنه و یا در حوزه تخصصی تر با ویژگیهای آوایی اون زبان یا گویش آشنا بشه…این الفبا در کنار الفبای خاص هر زبانی ست برای کاربردهای خاص نه بجای آن و در کاربردهای عام!

  9. با سلام و تشکر

    من میدونم که این خط برای نگارش نیست

    کامنت من در واقع جوابی بود (از منظر خودم) برای کامنت دیگر دوستان بابت راه حلی برای نگارش گیلکی/گلکی
    حالا یه سوال روش آوانگاری ای که تو دیکشنری آریان پور هست راحتتر نیست تا این؟
    چ ← [tɕ] و … خیلی ثقیله

  10. روشهای مختلفی برای آوانگاری وجود داره اما هیچکدوم جز آیپا با یه استاندارد بین المللی به ثبت نرسیدند روش آریان پور شاید برای زبان انگلیسی یا فارسی روش خوب و ساده ای باشه اما واسه همه زبانها مناسب نخواهد بود… مثلا به همین حرف چ دقت کنید. انواع چ در زبانهای مختلف وجود داره که هر کدوم با یه نشانه خاص آوانویسی میشه اگه قرار باشه با روش آریان پور آوانویسی کنیم اونوقت همه چ ها رو باید یه جور بنویسیم یا فقط واسه یه نوع چ نشانه داشته باشیم که خیلی ساده و شیک و پیک باشه و برای بقیه هیچ! در این صورت قضیه بین المللی و استاندارد بودنش و قابل استفاده برای همه زبانها بودنش منتفی است… برای بعضی آواها از نشانه های آشنای لاتین استفاده میشه و بالاخره یه جایی هم مجبور به اختراع نشانه جدیدیم که ممکنه ثقیل باشه و این اجتناب ناپذیره

    ممنون از حضورتان

  11. «انواع چ در زبانهای مختلف وجود داره که هر کدوم با یه نشانه خاص آوانویسی میشه» یعنی چی؟ یعنی چ در کردی با چ در گلکی فرق داره؟

  12. علائم آوانگاری را برای تایپ کردن از کجا باید پیدا کرد؟ صفحه کلیدی چیزی برای آن وجود دارد در اینترنت؟ خود شما چطور اینها را نوشتید؟

  13. بله انواع چ، انواع ر و انواع آواهای دیگری وجود داره در زبانهای مختلف که از نظر روش تولید آوایی یا واجگاهشون با هم تفاوت دارند که هر کدام با نشانه های مختلفی آوانویسی میشوند تا با هم اشتباه گرفته نشوند. به جدول هم نگاه کنید متوجه میشوید که چند نشانه برای آن وجود دارد. ممکنه چ در کردی و گلکی ای که شما مثال زدید فرقی با هم نداشته باشند شاید هم داشته باشند نمیدونم باید بررسی بشه ولی بعید میدونم! اما ممکنه چ در فارسی با چ در مثلا فرانسوی یا ترکی با هم فرق داشته باشند…

    در مورد کیبورد هم باید بگم تقریبا ۹۰ درصد این نشانه ها در قسمت insert- symbol نرم افزارهای آفیس وجود داره و نیازی به کیبوردهای آنلاین نیست با این همه اگه نشانه ای نبود میتونید از کیبوردهای آنلاین در سایتهای مختلف استفاده کنید مثل:
    http://www.i2speak.com/

    http://westonruter.github.io/ipa-chart/keyboard/

    نرم افزارipa helpهم شاید کمک کننده باشه که تو گوگل سرچش کنید میاد.

  14. سلام من اولین بار وارد این سایت شدم و خیلی از آن استفاده کردم واز این بابت از همه شما تشکر می کنم

  15. سلام . خیلی عذر میخوام ولی شما متنی که آوانگاری توصیفی شده باشه رو ندارید در فارسی.? یعنی جدول diacritics ک خودتون در عکس آوردین هم توش لحاظ شده باشه. همه ی آوانگاری های موجود سادست یا فقط بصورت آموزشیه.
    خیلی ممنون میشم اگه این کمک رو بهم بکنین

  16. سلام
    خیلی جالب بود ممنون
    فقط مطمئنید که برای خ از x و برای غ از ɣ استفاده نمیشه؟ من زیاد دیدم از اینا استفاده کنن.

  17. سلام آقای علیرضا
    ممنون
    بله حق با شماست. در بعضی منابع خ و غ فارسی رو نرمکامی(velar) دونستن یعنی همون نشانه هایی که شما بکار بردید و در بعضی منابع هم ملازی (uvular) همونطور که تو این مقاله نوشته شده. درمورد جایگاه تولید یه سری آواها هنوزم اختلاف نظر بین علما زیاده.
    منم یه سال پیش موقع نوشتن این مقاله فکر میکردم دومی درست تره… شاید اشتباه میکردم!!! 🙂

  18. پس یعنی الان فکر میکنین که اولی درستتره؟ من احساس میکنم حداقل غ تو فارسی چه مثل قاف تلفظ بشه چه متفاوت از قاف، ولی در هر دو صورت uvular هست!

  19. آقا علیرضا
    عذر میخوام بابت دیرکرد در پاسخگویی
    بله الان برعکس گفته های این مقاله! فکر میکنم اولی درست تره
    راستش ما یه غ بیشتر نداریم تو فارسی که تو خط با ۲ تا نویسه نمایش داده میشه دلیلشم واضحه تداخل زبان عربی و فارسی و کمی هم ترکی… گویشور فارسی زبان غ و ق رو یه جور تلفظ میکنه…ممکنه با گذشت زمان و تاثیر نوشتار بر گفتار حرف شما صحت پیدا کنه

  20. سلام وقت بخیر
    اگر ممکن هست یک نمونه متن کوتاه که آوا نویسی شده بذارید.
    ترجیحا متن فارسی
    تشکر

  21. سلام سوده خانم
    متن آوانویسی شده زیر خط اول همین مطلبه امیدوارم بدردت بخوره: برای این که بتوان نتیجه پژوهش‌های زبانی را به صورت دقیق به ثبت و ضبط رساند…

    ba.ɹɑ.je ʔin ce be.ta.vɑn na.ti.ʤe.je pa.ʒu.heʃ.hɑ.je za.bɑ.ni ɹɑ be su.ɹa.te da.ɢiɢ be sab.to zabt ɹe.sɑnd…

  22. با سلام و خسته نباشید خدمت سرکار خانم آهنگری
    من شخصا به زحمات شما و چنین فعالیت هایی ارج می نهم و برای سرکار و سایر دوستان آرزوی موفقیت و پیروزی دارم .

یادداشت خود را بفرست

لطفن اسم خود را وارد کنید

ورود اسمتان ضروری است.

لطفن یک ایمیل واقعی وارد کنید

یک آدرس ایمیل ضروری است

پیام خود را وارد کنید

اگر اندازه‌ی نوشته‌ها برای شما کوچک می‌باشد، می‌توانید با فشردن هم‌زمان کلیدهای Ctrl و + اندازه‌ی نوشته را افزایش دهید.

بامداد ما © 2018 تمام حقوق محفوظ است.