هنر ِ غار (۴۰٠٠٠ تا۱۰٠٠٠ ق م )

هنر ِ غار  (۴۰٠٠٠  تا۱۰٠٠٠ ق م )

غلامرضا مختاری

ویژگی ها ، انواع ، گاه شماری ، معنا

نقاشی ِ عصرِ  یخ ، حکاکی ، پیکرتراشی  ِ  دیرینه سنگی ِ زِبرین

هنرِ غار

فهرستِ مطالب

  • هنرِ غار چیست ؟ ( ویژگی های کلی )
  • خاستگاه های هنر ِ غار کدام اند ؟
  • هنرِ غار کِی ابداع شد ؟
  • خط ِ زمان ِ گاه شماری .
  • هنرِ غار در کجا یافت می شود ؟
  • پناهگاه های سنگی در قیاس با غارهای عمیق ؟
  • هنرِ غار چگونه تاریخ گذاری می شود ؟
  • انواعِ ِ گوناگون هنر ِ غار چیستند ؟
  • تم ها (درون مایه ها )
  • ردّ دست ها
  • نشانه های ِ انتزاعی
  • نقاشی
  • حکاکی ِ سنگ
  • پیکر تراشی ِ نقش برجسته
  • مهم ترین کاوشگاه های هنرِ غار کدام اند ؟
  • چرا هنرِ غار ابداع شد (به چه منظور ) ؟

نکته  : همه ی تاریخ ها با نمادِ  “ق  م” (” قبل از میلاد “) مشخص می شوند مگر آنکه چیز ِ دیگری قید شود .

  • برای مجموعه ی مفصل تری از تاریخ ها و حوادث ِ مرتبط با دیرینه سنگی ِ زبرین خط ِ زمان ِ هنرِ ماقبلِ ِ تاریخ ( از ۲٫۵ میلیون ق م ) را ببینید .
  • برای فهرستی از کهن ترین آثار ِ هنری ، لطفا قدیمی ترین هنرِعصرِ سنگ : ده اثرِ برتر را ببینید .

هنرِ غار چیست ؟ ویژگی های کلی

“هنرِ غار” – که به ” هنرِ دیواری ” یا گاهی ” هنر سنگ ی عصرِ یخ ” نیز معروف است اصطلاحِ عامی است برای بیانِ  هر نوع تصویرِ بشر ساخته  بر دیواره ها ، سقف ، یا کفِ یک غار یا پناه گاه سنگی  . ارتباطی با  ” هنرِ متحرک ” به معنی ِ اشیاء قابلِ حمل ، مثل تندیسک های ونوس یا قلوه  سنگ های تزیین شده ندارد : باید بخشی از ساختار ِ غار باشد . هنرِ سنگ  ، بیشتر  در پناهگاه های سنگی کم عمق  نظیر ِ پناهگاه هایی یافت می شود که از صخره های معلق شکل می گیرند ، ولی برخی از آنها در غارهای عمیق و کاملا  تاریکِ  نامسکون هم خلق شده اند و به ندرت  در معرضِ ِ دیدِ انسان ها بوده اند . این اصطلاح  ، بیشتربه خلق ِ هنرِ عصرِ سنگ در آخرین عصرِ یخ ، بین ۴٠٠٠٠ تا ١٠٠٠٠ ق م – معروف به دوره ی ” دیرینه  سنگی زبرین” – نیز مربوط می شود . با اینکه باور ِ عموم برآن است که پدید آورنده ی  بخشِ وسیعی از این هنر، انسان ِ نوین (انسان ِ خردمند ) بوده که  حدود ۴٠٠٠٠ِ  سال ق م  شروع به آمدن از آفریقا به اروپا کرده ، با  این حال باستان شناسان باید به دقت خالقان ِ این هنر سنگ  را شناسایی  کنند . باوجودِ  اهمیت یافته ها در هند ، اندونزی ، سیبری ، استرالیا و سایرِ نقاط ، بیشتر دانش ما از هنرِ دیرینه سنگی  از حفاری های به عمل آمده  در غارهای اروپایی ، به ویژه در فرانسه ی جنوبی و اسپانیای شمالی است . هنرِ غار از پنج نوع هنرِ مختلف  تشکیل شده است : (١) ردّ دست ها و نشانه های انگشت (٢) علائم ِ انتزاعی (٣) پیکر نگاری  (۴) حکاکی سنگ (۵) پیکر تراشی نقش برجسته . از آنجایی که ( این هنر ) معمولا علائم ِ  فرهنگی بیشتری ، مثل جام نما ها ، ندارد  دانشمندان در باره ی معنا و اهمیت آن اختلافِ نظر دارند . گستردگی و عمرِ این پنج شکل ِ اصلی به نحوِ قابل توجه یی متغیر است . درکل ردٌ دست ها و علائم ِ  انتزاعی ، متداول ترین شکل ِهنرند ،  در حالیکه پیکر تراشی نقش برجسته کمتر متداول بوده و تنها به تعدادِ انگشتر شماری از غارها اختصاص دارد . بیشترِ تصاویری که د رغارها دیده می شوند از آن ِ  حیوانات ِ بزرگ اند خواه حیواناتِ  شکارچی  یا حیواناتی که برای غذا شکار می شوند . علاوه  بر اینها ، هنرمندان ، شمار ِ بسیار اندکی از پیکره های انسانی را نیز به نمایش در آوردند . تماشایی ترین تصاویر، بی شک  ، از آنِ غارنگاره های  چند رنگِ  لاسکو و آلتامیرا و  غار نگاره ی  تکرنگ (غار ) شووه است . منظور  و مفهومِ این هنرِ  باستان همچنان جای بحث و تحقیقِ  گسترده را  خواهد داشت . دانشمندان ، زنجیره ی گسترده یی از نظریه ها ، مثلِ  شمنسیم ، مراسم ِ آیینی شکار ، رفتارِ فرقه گرایانه و عصب- زیبا شناختی ( نورو-استتیکس) را بیان کرده اند  که در واقع  مشتی از خروارند .

نکته : کارشناسانِ  پیشتاز در هنرِ غار ( گذشته و حال ) عبارتند از : دنیس پیرونی ( ١٨۶٩تا ۱۹۵۴) دانشمندِ صاحب نظر ِ نقاشی غار در پریگورد – هنری براییل ( ١٨۷۷ تا ۱۹۶۱) شاید بزرگترین دانشمند از میانِ طلایه دارانِ  پیشتاز  – آندره لئروی گورهان ( ۱٩١١ تا ۱۹٨۶) اولین باستان شناس و دیرین – هستی شناس بزرگ ِ امروزی   – جین کلاتس ( متولد ۱٩٣٣) مشاور ِ یونسکو( سازمانِ آموزشی ، علمی و فرهنگی مللِ متحد ) و آی کومس (انجمن بین المللی یادمانه ها و کاوشگاه ها ) و بزرگترین کارشناسِ  زنده ی هنرِ عصرِ یخ اروپایی .

لطفا توجه کنید : برای اطلاعات بیشتر در باره ی مشهورترین غارها لطفا ” مهم ترین کاوشگاه های هنر ِ غار کدام اند ؟ ” را ببینید .

 خاستگاه های هنر غار کدام اند  ؟

همه ی هنرِ ماقبلِ  تاریخ ( به جز جام نما ها  و انسانواره های سنگی اولیه ) به انسان ِ نوین مربوط می شود  که در حدودِ ٢٠٠٠٠٠ ق م ، اول در آفریقا ظهور کرد ومدتی پس از ١٠٠٠٠٠ق م  شروع به مهاجرت به سمتِ  شمال کرد و وارد اروپا و آسیا شد . درحدودِ ۶٠٠٠٠ ق م از طریق ِ سرزمین اصلی آسیای جنوب ِ شرقی به استرالیا رسید  و در حدودِ ۴٠٠٠٠ ق م در اروپای باختری ِ یخ بسته ظاهر شد . وقتی به اروپا رسید موجبِ  انقراضِ  نئاندرتال ها ی بومی آنجا  گردید  که بنا به گزارشِ ِ باستان شناختی،  دی اِن ای شان در حدود ۱٠٠٠٠ ق م کاملا ناپدید شد .

باستان شناسان و دیرین – انسان شناسان   نمی دانند انسانِ نوین  ، دقیقا کِی و کجا  ” هنر ” آفرینی را آغاز کرد ولی قدیمی ترین هنری  که تاریخ گذاری علمی شده مجموعه ای است از حکاکی های هاشور زده ی انتزاعی  که در غارِ بلومبوس  در ساحلِ ِ جنوبی آفریقا کشف شده  و ۷٠٠٠٠ سالِ ق م تاریخ گذاری شده است . یافته های مشابه در غارِ دیپکلوف  نزدیکِ خلیجِ ایلند در شمالِ  کیپ تاون ۶٠٠٠٠ ق م تاریخ گذاری شده است  . این کشفیات بیش از آنکه شامل ِ هنر ِ غار باشند شامل ِ هنرِ قابلِ حمل اند و نشان می دهند  که  خاستگاه های  هنرِ غار   در آفریقا بوده  و  جدید تراز ۷٠٠٠٠ ق م نیست  و باید اطمینان داشت که شماری از غارها در آفریقا وجود دارند که حاوی تصویر گری و حکاکی اند و در انتظارِ اکتشاف .

هنر سنگ غار بلومبوس

هنر سنگ غار بلومبوس

پس از دیپکلوف ، مجموعه ی بعدیِ  یافته های هنری که درسمتِ  دیگر کره ی زمین به دست آمده  ، در حدود ۳۷٠٠٠ تا٣۹٠٠٠ ق م تاریخ گذاری شده  و شاملِ علائم ِ رنگ آمیزی شده ی انتزاعی در غارِ کاستیو   در شما لِ  اسپانیا (٣۹٠٠٠ق م) ، گرته برداری دست ها در غارِ سالاوِسی در اندونزی (٣۷٠٠٠ق م) و سنگ نگاره های انتزاعی ( مشابه سنگ نگاره های بلمبوس د رغارِ  گورهام ، جیبرالتِر (٣۷٠٠٠ق م) است . این یافته ها به روشنی هر چه تمامتر نشان می دهند که آثارِ هنرمندان ِ عصرِ سنگ در سراسرِ جهان مشابه  بوده  و مُهرِ تایید می زنند بر اینکه انسان ِ نوین قبل از ترکِ آفریقا هنرِ غار را خلق کرده بود.

هنر غار کی ابداع شد ؟

با برآمدن اولین طلایه هنر در آفریقا  و پیدایشِ همزمانِ اولین طلایه شناخته شده ی هنر در اروپا و اندونزی ، پیشرفتِ  متعاقب آن انفجاری بود .  کیفیتِ بالای حکاکی و نقاشیِ غارِ شووه (٣٠٠٠٠ق م)  و کاسکی (٢۵٠٠٠ق م)   و کوساک  (٢۵٠٠٠ق م)  نشا ن می دهد که پیشرفت ، هموار و یکنواخت نبوده  و با جهش هایی رخ داده است . تکنیک های هنری توسعه یافتند ، سپس فراموش شدند و آنگاه دوباره کشف شدند . حتا برخی از نقوشِ انتزاعی ( مثل علائم ِ پلاکارد گونه ) و نیز برخی از تکنیک های نگارگری و سنگ کنی هم ، که در دسته های محلی کاوشگاه ها یافت شد ه اند ، اینگونه اند .  درکل تم ها و متدهای مشابه یی توسط ِهنرمندانِ سراسرِ قاره ی اروپا و گاهی ، نواحی  فراتر از آن تکرار شده و احتمالا  هیچ کدام از این نگارگران و سنگ کنانِ ِ نخستی از پیشرفتِ حاصله در غارهای دیگر باخبر نبودند .

خط ِ زمان

خط زمان ِ زیر شاملِ  قدیمی ترین کاوشگاهای هنرِ دیواری  در سراسرِ جهان است .

توجه : همه ی تاریخ ها با ق م مشخص شده اند که  مترادفِ (  قبل از میلاد مسیح ) است .

٢٠٠٠٠٠ ق م                              ظهورِ انسان نوین در صحرای جنوبی آفریقا ( آفریقای سیاه )

 ۱٠٠٠٠٠                              آغازِ  آخرین عصرِ  یخ  (پایانش ۱٠٠٠٠ ق م)

۹٠٠٠٠ تا ۷٠٠٠٠                    شروع ِ مهاجرت ِ انسان ِ نوین به سوی شمال برای خروج از آفریقا

۷٠٠٠٠                                  حکاکی های انتزاعی غارِ بلومبوس ، جنوب ِ آفریقا

۶٠٠٠٠                                  حکاکی های پوست تخم مرغی  انتزاعی دیپکلوف ، جنوب ِ آفریقا

۶٠٠٠٠                                  ورودِ انسان ِ نوین به استرالیا

۴٠٠٠٠                                  ورودِ انسان ِ نوین به اروپای غربی

                                            آغاز هنرِ اورینیاکی  (پایانش ٢۵٠٠٠ ق م)

۳۹٠٠٠                                 علائم ِ  رنگین غار اِل کاستیو، کانتابریا ، اسپانیا .

۳۷۹٠٠                                نقاشی ها وگرته برداری ها از دست در  غارِ  سولاوسی  ، اندونزی

۳۷٠٠٠                                 حکاکی های انتزاعی غارِ گورهام ، صخره ی جیبرالتِر

۳۵٠٠٠                                 حکاکی های غار ِ آبری  کاستانه ، دوردونی ، فرانسه

                                           نقاشی های غار ِ فومانه   ، تپه های  لِسینی  ، ورونا، ایتالیا .

۳۴٠٠٠                                غار آلتامیرا  : نماد های انتزاعی و  ردّ دستها

۳٠٠٠٠                                 نقاشی های غارِ شووه ،  دره ی  آردِش ، فرانسه

                                            هنرِ غار ِ کُلای بُ آیا  ،  پارکِ طبیعی آپوسنی ، رومانی

۲۶۵٠٠                                 حکاکی های  گرات دِس دو آورچِرس ،  دره ی آردِش

۲۶٠٠٠                                 ترسیماتِ  پنا هگاه سنگی ناوارلا – گبرمنگ  ، استرالیا

۲۵٠٠٠                                 آغازِ هنر ِ گراوتی( پایانش در ۲٠٠٠٠  )

                                          نقاشی های غارِ کاسکی، نزدیک مارسی ، فرانسه

                                        حکاکی های غار ِ کوساک ، دوردونی ، فرانسه

                                          نقاشی های غارِ پش مرل،  کابررت ، فرانسه

                                           گرته برداری ها از دست درغار ِ گارگاس  هاتس پیرنه ،  فرانسه

۲۴٠٠٠                                 هنرِ غار روکِدور ، اُرکی لات ، فرانسه

۲٣٠٠٠                                 نقاشی های غارِ گوگناک ، گوردون لات ، فرانسه

                                          پیکره ی ونوس ، پناهگاه ِ لوسل، دوردونی  فرانسه

                                         پیکره ی  نقش برجسته ی ماهی آزاد ،غار آبری دو پواسون ، فرانسه

۲٠٠٠٠                               آغاز هنرِ سولتِری ( پایانش در ۱۵٠٠٠  )

۱۸٣٠٠                                 نقاشی های غار ِ لاپیلِتا ، مالاگا ،  اسپانیا

۱۸٠٠٠                                 تزیین انگشتی غار کونالدا ، دشت نولابور ، استرالیا .

۱۷۵٠٠                                 علائم ِ انتزاعی غار ِ لی پلاکارد ، شارانت ، فرانسه .

۱۷۲٠٠                                 نقش برجسته ی سنگی راک دو سِرس ، شارانت ، فرانسه .

۱۷٠٠٠تا۱٣٠٠٠                            نقاشی های غار لاسکو ، اوجِ غار نگاری .

۱۶٠٠٠                                 نقاشی های غار ِ  لاپِی سیئِگا : پُ اِنته وی اِسگو ، اسپانیا  .

۱۵٠٠٠                        آغاز ِهنر ِ ماگدالنی ( پایانش در ۱٠٠٠٠) .

                           نقاشی های غارِ آلتا میرا : اوج ِ هنرِ عصر سنگ

                       کتیبه ی نقش برجسته ی  پناهگاهِ  سنگی کپ بلانک : دوردونی ، فرانسه

۱۴٠٠٠                                 نقاشی های غار فون دو گوم : دوردونی  ، فرانسه .

                                    نقاشی های غارِ تیتو باستیلو :اًستِریاس ، اسپانیا

                                   غارِ روفیگناک (” غار صد ماموت” ) ، فرانسه

۱٣۵٠٠                        نقش برجسته های گاومیش غارِ توک دودبر ، پیرنه ی مرکزی ، فرانسه

۱٣٠٠٠                         حکاکی های غارِ تِراس فِرس : هاتس پیرنه ، فرانسه .

۱۲۵٠٠                                 نقاشی های غار کاپوا ( غار شالکان تاش ) روسیه

۱۲٠٠٠                                        ترسیمات ذغالی غار ِ نیو : هاتس پیرنه  ، فرانسه

                                          کتیبه ی پیکرتراشی راک آکس سُرچی اِرس : وینه ، فرانسه

                                         حکاکی های غار لِس کامبِرلس  : دوردونی ،  فرانسه

۱۱٠٠٠                                 حکاکی های غار آدورا   ،  مونته پِله گرینو ، فرانسه

۱٠٠٠٠                                پایان ِ عصرِ  یخ .

۷۵٠٠                                 کوئه واس دلاس مانوس ( غار دست ها ) آرژانتین  .

لطفا توجه کنید : برای جزئیات هر یک از غارها  ” مهم ترین کاوشگاه های هنر ِ غار کدامند ” را ببینید .

هنرِ غار در کجاِ یافت می شود ؟

هنر ِغار در همه ی غارها به جز  جنوبگان   یافت شده است .  در اروپا حدودِ  ۳۵٠ کاوشگاه ، از جنوبی ترین شبه جزیره ی  ایبری ( جیبرالتِر ) تا اورال فرانسه کشف شده است . از این ها قریب نیمی ( در حدود ١۶٠تا ) در فرانسه است . تعدادی از کاوشگاه های فعال وجود دارند که همه ی آنها در داخلِ ناحیه ی ” هنر ِغار فرانکو کانتا بریان” ( ۴٠٠٠٠تا  ١٠٠٠٠ ق م ) در اسپانیای شمالی و فرانسه ی جنوبی واقع اند و عبارت اند از :(۱) دوردونی ، در جنوبِ غربی فرانسه  (آبری  کاستانه ، کوساک ، لوسل، آبری دو پواسون ، لاسکو ، فون دو گوم ، روفیگناک ، لِس کامبِرلس ، کپ بلانک ) :(٢) پیرنه ی فرانسه ( گارگاس ، توک دودبر ، تِراس فِرس ، نیو ) :  :(۳) آلپ فرانسه ( شووه ، گرات دِس دو آوِرچِرس   ، شابُت ، اِ بو ) :(۴) کانتا بری ساحل شمالی اسپانیا ( ال کاستیو، آلتا میرا ، لاپِی سیئِگا ، تیتو باستیلو ) .

کاوشگاهِ  فعالِ پنجم هنر عصر سنگ ، سوابیان یورا در باتن وردنبرگ  آلمان ( هالنشتین – اشتادل ،  هوله فلس ، فوگل هرِد ، جیسِن کِلاستیل  – “حکاکی های عاجِ  سوابیان یورا” را ببینید ) است . اگرچه اهمیت آن بیش از آنکه به خاطرِ هنر غار باشد تنها برای سنگ کندهای  قابلِ  حمل مثل شیر- انسان  هالنشتین اشتادل است .

شیرانسان

شیرانسان

در جای دیگر،  در اروپا ، غارهای پراکنده یی در پرتقال ، ایتالیا و سیسیل ، صربستان و کرووسی ، رومانی و روسیه وجود دارند .

توجه : اطلاعات موجود در باره ی هنرِ دیرینه سنگی در چین بسیار اندک است به جز کوزه گری باستان که در غارِ شیان رندونگ ( ۱۸٠٠٠ ق م  ) در استان ِ جیانگ خی و  غارِ یوچانیان  ( ۱۶٠٠٠ ق م  ) که در هانان یافت شده است   .

همانطور که می بینید ، توزیع ِ هنرِغار تا حدی به علتِ سه عامل ، بسیار ناهمگون است : (١) زمین شناختی محیطی .  مثلا یک طبیعتِ (یا چشم اندازِ)  تپه ییِ ” کارست – سنگ آهکی” ( مثلِ  دره ی  آردِ ش در رون- آلپ ) غارها یا پناهگاه های سنگی بسیار بیشتری نسبت به طبیعتی گرانیتی یا طبیعتی که بسترِ رود های آن پایین باشد دارد (٢) شرایطِ  اقلیمی . مثلا ، به نظرمی رسد که  فراوانی غارها در پیرنیه ی فرانسه و کانتا بری اسپانیا از نظرِ جغرافیایی به پیشرفت پهنه های یخ  ارتباط دارد . وقتی در عصرِ میان سنگی ، پهنه ی  یخ به سوی شمال عقب نشینی کرد و گوزن های شمالی را با خود برد ،  از اهمیتِ غارها به عنوانِ  مراکزِ اجرای  مراسم ِ آیینی و سنتی کاست . به عنوانِ مقایسه ، در جزیره ی سولاوسی در اندونزیِ بدون یخ ، غارها تنها اماکنی هستند که در باران های سنگین و شرایط ِ جنگلی عمومی مطمئن ترین  پناهگاه محسوب می شوند  (۳) سنت های فرهنگی بومی  مثلا  تعدادی از غارها سوابقی طولانی در استفاده به عنوانِ  گالری های هنری دارند و معرفِ تمایل هنرمندان به برگشتن به سوی قرارگاه های پایدار . ( اگر چه ، به علت عدم ِ استفاده در دوره های طولانی به هم ریخته شده اند ). ممکن است علتِ آن استمرارِ مراسمِ آیینی یا مراسم دیگر باشد . بعلاوه  به نظر می رسد که وجود ِ یک غار به  توسعه ی غارهای پیرامونی  دیگر یاری می رساند.  نمونه اش مونته کاستیواست که مرکز ِ غارهای ماقبل تاریخ ِ متعددی در اسپانیا نظیر ِ اِل کاستیو، لا پاسیِئِگا ، لاس مونه داس و لاس چای مِنی اِس بوده و مجموعه ی غارهای توک دودبر و  تِراس فِرس در بخش آریجه ی  پیرنه ی مرکزی در جنوب غربی فرانسه .

احتمالِ ِ نا مکشوف ماندن ، بسته بودن ، یا زیر آب بودنِ  بسیاری از غارهای تزیین شده ، ارائه ی الگوهای قطعی برای توزیع غارهای ِ عصرِ یخ  را ناممکن می سازد . قبل از هر چیز ، همه ی غارها در دسترس  نیستند  ، برخی ( مثل شووه و لاسکو ) تحتِ زمین لغزه های هزار ساله تغییراتی کرده اند  و برخی ممکن است مدفون شده باشند  ، حتی ممکن است هنوز غرفه های  برخی از غارهای شناخته شده بسته باشد .  از این گذشته  ، احتمال دارد به علت بالا آمدن ِ سطحِ آب ِ دریا ها ، بسیاری از غارها و پناهگاه های  ساحلی تخریب شده باشند . مثلا به دنبال ِ آخرین یخبندان ، دریای مدیترانه  حدود ِ ١١۵ متر( ۳۷۵ فوت ) بالا آمد و شماری از غارها شاملِ کاسکی را به زیرِ آب برد . درضمن غارِ  کُلای بُ آیا  در پارکِ  طبیعی آپوسنی  رومانی دچار آب گرفتگی های پیوسته یی است که مانع ِ کشفِ هنر ِغار توسطِ غارشناسان می شود . سرانجام  ،  نظر به فقدان منابعِ مالی ، برخی پناهگاه های سنگی ممکن است تاریخ گذاری نشده و کاوش نشده باشند . مثلا در آفریقا ، یقینا  صدها غارِ باستانی وجود دارد که ممکن است دارای توصیفاتِ هنرمندانه ایی باشند ولی تحقیقِ در باره ی آنها، به علت نبودن ِ بودجه ، نامحتمل است .

پناهگاه های سنگی درقیاس با غارهای عمیق

همانطور که در آغازِ مقاله ذکر شد  هنرِ غار  در دو نوع ِ متفاوت ِ مکانی یافت می شود ، در پناهگاه های سنگی کم ارتفاع  یا در غارهای عمیق .

پناهگاه های سنگی  معمولا مسکن و ماوای ” شکارچیِ- گرد آور” و خانواده اش بودند ، لذا ، حکاکی ها ، پیکر تراشی های کم برجسته و به ویژه نقاشی ها به علت تماسِ نزدیک با مردم اغلب تخریب شده ،  تغییرِ شکل  می دادند یا محو می گردیدند . از طرفِ  دیگر، تنها آن دسته از پناهگاه ی سنگی جایگاه ِ مطلوبی برای پیکره ها ی سنگی نظیرِ کتیبه های دیواری بودند که نوعا به وسیله ی نورِ آفتاب روشن می شدند .

درمقایسه با آن ، بنا به شواهد باستان شناختی  غارهای عمیق به جز برای هنرمندان و احتمالا خانواده ی کوچک شان نامسکون بودند و به علاوه تنها توسط عده ی معدودی از مردم مشاهده می شدند ، پس هنر غارِ عمیق برای مشاهده ی عموم ایجاد نشده و به دلایل دیگری خلق گردیده است ، شاید برای اجرای مراسم . برای  ( اطلاعاتی  ) بیش از این ” چرا هنر غار ابداع شد؟ ” را ببینید .

هنرغار چگونه تاریخ گذاری( تاریخ یابی ) می شود ؟

قدمت ِ غار نگاری نتایجِ عمیقی برای خود ِغار و نقوشِ موجود بر دیواره ها و سقف ان دارد . مثلا ، غار کُلای بُ آیا ، کاوشگاهی نسبتا آبگرفته در شمال ِغربی رومانی ،  تا قبل از کشفِ چند تصویرِ ذغالی اش توسط ِ چند محققِ  آماتور در سال  ۲٠٠٩ ، غاری کاملا بی اهمیت تلقی می شد  .  کاوشگران فرانسوی با بررسی این تصاویر، تاریخ  پیدایش آنها را ۳٠٠٠٠  ق م  برآورد کردند . درنتیجه غار  واقعا مهر و موم شد و پس از مدتی کوتاه  تحتِ  یک پروژه ی بین المللی فوق ِانظباطی با شرکت ِ باستان شناسان ، انسان  شناسان و دیرین هستی شناسان و نیز کوهی از تجهیزاتِ تخصصی قرار گرفت . علاوه بر کسب اعتبار قابل توجه برای  منطقه ، هم  کار آفرین شد  و هم  منبع ِ درآمد دراز مدتی ازتوریسم پدید آورد  . پس تاریخ گذاری بسیار مهم است .

در حال حاضر سه شیوه برای تاریخ گذاری  نقاشی های غار وجود دارد .

تاریخ گذاری سبکی

این شیوه وقتی انجام می شود که هیچ ماده ی آلی لازم برا ی تاریخ گذاری در نمونه ی آزمایشی موجود نباشد . کاوشگران ، تصاویر یا تکنیک های نگارگری ِ به کار گرفته در شکل ِ مورد نظر را  با نمونه های دیگری که قبلا قدمت آنها تعیین شده مقایسه می کنند  . مثلا در غارِ کُلای بُ آیا ، کارشناسان ِ فرانسوی  تاریخ ِ پیدایش تصاویر را از روی مقایسه ی سبکِ  آنها با سبکِ  تصاویرِ غار ِ شووه که قبلا به یاری تاریخ گذاری کربنی ۳٠٠٠٠  ق م  بر آورد شده بود ،   ۲۳٠٠٠  تا ۳٠٠٠٠  ق م   تخمین زدند .  این شیوه نخستین بار به وسیله ی آب هنری  بریول ، کشیش و باستان شناسِ  فرانسوی  اجرا شد که بنای شیوه ی خود را بر پایه ی بودن یا نبودن ِ پرسپکیتو درهم پیچیده – مثلا  ترسیم ِ جانور به صورت نیمرخ ، ولی  شاخ و عاج و سُم آن درنمای جلو – قرار داد . روش بریول که نادقیق بودن آن به اثبات رسید جای خود را به طرحی پیچیده تر شامل ِ چهار سبک داد که توسط آندره لیروی گورهان مطرح شده بود . اما نا کارآمدی این شیوه هم به ثبوت رسید . امروزه ماقبل تاریخ شناسان تکنیک های نسبتا پیچیده تری را به یاری نرم افزارِ نقشه برداری کامپیوتری به کار می گیرند ولی حتا اینها هم محدودیت های خود را دارند . مثلا شباهت ِ  نقاشی الف  در یک غارِ فرانسوی  به  نقاشی  ب در یک غارِ اسپانیایی  لزوما به معنای هم زمان بودن آفرینش های آن دو اثر نیست . مسئله ی دیگر هم این است که  دقیقا چه عناصری از سبک ها را با ید با هم مقایسه کرد؟

 تاریخ گذاری نامستقیم

این شیوه وقتی انجام می شود که موادِ قابل تاریخ گذاری دراثر موجودند ولی ، واقعا  بخشی از خود آن  اثرِ هنریِ  نیستند . مثلا اگر نقاشی  با لایه ی نازکی  از کلسیت  پوشیده شده  باشد ، تاریخ گذاری کلسیت ، حداقلِ عمری برای آن اثر به دست می دهد ، یا اگر تکه یی از نگاره ( یا تندیس ) براثر شکستگی جدا شده باشد و بعد در لایه های باستان شناختی ِقابل ِتاریخ گذاری  یافت شود  ، آنگاه تاریخ گذاری لایه ها ،عمر ِ تقریبی زمان افتادن ِ تکه و در نتیجه حداقل ِعمرِ اثر را به دست می دهد ، یا اگر غار دارای مواد ی با ارتباطی نامستقیم با اثر ، مثل رنگ دانه ها ی قابل ِ تاریخ گذاری و  ابزار ِ رنگ سازی  باشد ، آنگاه این ها می توانند در تعیین ِ عمر ِ تقریبی اثر یاری برسانند . یک نمونه ی مدرن ِ تاریخ گذاری نامستقیم در استرالیا ،  استفاده از لومینسانسِ  برانگیختگی اپتیکی(LSO ، اُ اس ال  ) برای تاریخ گذاری آشیانه ی واسپ ( نوعی زنبور) در بالای نقاشی برادشو در کیمبرلی است . تاریخِ پیدایش آشیانه با تاریخ گذاری او اس ال   ۱۵٠٠٠ق م  برآورد شد که ثابت می کند حداقل عمرِ تصویر همین است .

تاریخ گذاری مستقیم

این شیوه تنها وقتی می تواند به کار رود که نقاشی ،  خود حاوی ماده یی مثل ذغال ِچوب یا سایر ترکیبات ارگانیک ِ مستقیما قابل آزمایش باشد . متداول ترین و مطمئن ترین شیوه ی تاریخ گذاری مستقیم ، تاریخ گذاری با کربن پرتو زاست . تاریخ گذاری با کربن پرتو زا – تکنیکِ ابداعی ویلارد لیبی در اواخر دهه ۱٩۴٠- آنقدر ذغال چوب می خواست که  به قیمت فدا شدن اثر تمام می شد و این به سختی امکان پذیر بود  . خوشبختانه با توسعه ی شتاب دهنده ی طیف سنجی جرمی (١٩٧٧تا ١٩۸٧)، اکنون دیگر با کربن پرتو زا تاریخ گذاری  نمونه یی به اندازه ی سر ِ سوزن هم  امکان پذیر است و می توان این مقدار را بدونِ  آسیب ِ جدی به نقاشی  از آن جدا کرد . با این همه ، این روش هم خالی از اشکال نیست . مثلا اگر ذغالِ ِ به کار گرفته به وسیله ی هنرمند از سوختنِ ِ تکه چوبی از یک درخت ِ کهنسال به دست آمده باشد  تاریخ گذاری با کربن پرتو زا  تاریخی بسیار بیشتر از عمرِ  نقاشی  می دهد  .

تکنیک های جدید ِ تاریخ گذاری

با نبودنِ هیچ ماده ی آلی  و درنتیجه با ازدست دادنِ تاریخ گذاری با کربن پرتو زا  ، کاوشگران می توانند  انواع دیگری از تکنیک ها را بیازمایند که عبارت اند از : تشدیدِ  اسپینِ الکترون (ESR ،ایی  اس آر  )  ، لومینسانس ِ گرمایی (LT ، تی اِل) ، لومینسانسِ برانگیختگی  اپتیکی (OSL ، اُ اس ال  )  و آزمون ِ اورانیوم توریم ( Th/U )  . در سال ۲٠۱٢ روش ِ اورانیوم -توریوم برای تاریخ گذاری ِ کلسیت ِ کوچکی از استالاکتیت های غارِ ال کاستیو که روی  رنگ اُخرای سرخِ  نقاشی  شکل گرفته بود به کار رفت و آن را کهن ترین نقاشی ِ غار در دنیا معرفی کرد .

انواع ِ گوناگون ِ هنر غار چیستند ؟

همانطور که در آغازِ  مقاله ذکر گردید  پنج نوع ِ متفاوت از هنرِ غار وجود دارد : ردّ دست ها ( شامل علائم انگشت )  ، علائمِ انتزاعی ، نقاشی های پیکره یی ، حکاکی و پیکر تراشی نقش برجسته . سه تای آخری در ارتباط با آثار پیکره یی اند  و به مفهوم ِ وسیع تر ، تم های مشابه یی را دنبال می کنند .

لطفا توجه کنید : برای اطلاعات مفصل تر در باره ی غارهای ویژه لطفا ” مهمترین کاوشگاه های هنر غار کدام اند ؟”  را ببینید .

تم ها ( درون  مایه ها )

هنرِ غار چه در پناهگاه های سنگی آفتابگیر یافت شود چه در غارهای عمیق ، هنر ِ حیوانات است . درست است ، شمارِ تصاویرِ حیوانات دربرابر ِ نمادهای انتزاعی ( نقاط ، تیرک ها ،  خطوط ، دوایر و مثلث ها ) که مقادیرِ متنابعی از آنها تقریبا در هر غاری یافت می شود اندک می نماید ولی نقاشی  های حیوانات ، دست کم از نظرِ گفتمان اپتیکی  ، همچنان  هنرِ بصری غالب ِ عصر ِ یخ است و کلیدِ فهمِ ما از  زیبا شناختی پیشینیان ما .

بیشترِ حیواناتی که نشان داده می شوند  بالغ اند و به صورتِ نیم رخ و بدونِ توجه به مقیاس  کشیده می شوند .  متداول ترین تصاویر  از آن ِ اسب هاست . ممکن است در برخی از غارها شمارشان کمتر از گاومیش ( در آلتا میرا ) یا گوزن ( در لا پِی سیئِگا ) و گاهی حتی  از کرگدن و شیر ( در شووه  در دوره ی اورینیاکی ) یا حتی در زمانی بسیار دیرتر از ماموت ( در دوفیگناک دردوره ی ماگدالنی )  باشد ولی روی هم رفته  اسب ها  در همه ی سبک ها و نواحی غالب بودند ، با وجود اینکه ، آنها در مقایسه با گاومیش و گوزن که تصاویرشان در سرتاسرِ عصرِ دیرینه  سنگی زبرین بسیار پرشمار یافت می شود ، از محبوبیت غذایی( گوشتی ) بسیار  کمتری برخوردار بودند . (تصاویرِ) شیرها ، کرگدن ها  و خرس ها به جز در غار شووه ، کمتر دیده می شود . در واقع هنرمندانِ اورینیاکی  به حیوانات شکارچی توجه بیشتری داشتند ، گرایشی که در آغازِ گراوتی ، در حدود  ۲۵۰۰۰ق م   ، وقتی حیوانات شکار شده محبوب شدند ، تغییر کرد  . ماهی به ندرت کشیده می شد : نقش برجسته ی ماهی سالمون (نوعی ماهی آزاد) در آبری دو پواسون  و ماهی هالیبوت  در لاپیلتا دو استثنا هستند . یک چند تصویر از حیوانات ِ خیالی  نظیر “یونیکورن” با  دوشاخ  در  لاسکو ، نیز وجود دارد . حیوانات ممکن است  به طور کامل یا تنها با نمایش سر یا سایراندام کشیده شوند . قاعده براین است که شکل ها  دقیق و به طور انفرادی کشیده شوند : مثلا هیچ تصویری  از گله یا صحنه های جفت گیری دیده نمی شود ، اگر چه آبستنی دیده می شود ( در لاپیلتا ) . زمین به ندرت کشیده می شود و هرگز هیچ منظره یی نیست . اندازه ها معمولا به وسیله ی فضا و حاشیه های دیوار تعیین می شوند ولی  برخی از تصاویر ، مثل نره گاوها  یا  آروکس ( نوعی گاو وحشی  ) در لاسکو ممکن است طولی متجاوز از پنج متر داشته باشند .

تصاویرِ انسان یا ” انسان مسخ شده ”   نیز یافت می شوند ( کمتر از صد عدد تا کنون ) ولی در قیاس با نقاشی ها و حکاکی های حیوانات بسیار کمترند . تصاویرِ انسان ها ، جدا از بسیار  نادر بودن ، بیشتر ناقص و  غیر طبیعی (و تصاویری بیشتر ترکه یی ) اند . کشیدنِ  تصاویرِکامل ِ انسان   استثنایی است ( کمتر از بیست عدد ) : زنان حکاکی شده ( در لوسل، لامگدلِن  ، لی راک آکس سُرچی اِرس) یا طرح حکاکی شده ی زن ها بر سطوح نرم ( کوساک ، پِِش مِرل) یا مردان حکاکی شده ( گابیلو ، سنت سیرک ، سوس گراند لاک ) .  تصاویر اسرار آمیز متعددی از انسان های مسخ شده ی  شمن گونه وجود دارد نظیر” جادوگر ” در لس تِراس فِرس ، و  نیز سایر تصاویر در فومان ، کاسکی ، نیو ، گابیلو و آدورا  .

اندام های بدن – شاملِ دست ها و سر ها ، و همچنین  اندام های جنسی مذکر و مونث ، بسیار فراوان اند و به نظر می رسد  که در غارهای قدیمی تر ( آبری کاستانه ، شووه ، کاسکی ، پش مرل، گارگاس ) متداول تر باشند ، اگر چه کشیدن اندام های مونث در سرتاسر ِ دیرینه سنگی زبرین  به چشم می خورد ( در بِدی لاک ، فونت بارگیکس ، تیتو باستیلو ) .

نکته : در  هنرِ قابل حمل   ، که  سه چهارم همه ی تصاویر ِ  انسانی پدید آمده در عصرِ یخ را تشکیل می دهد ، انسان ها بسیار بیشتر دیده می شوند.  مثلا  ، در هنرِ غار ، نمونه یی همانند ِ  – پیکره های   زنان چاق – در  تندیسک های ونوس   ، وجود ندارد .

ونوس ویلِندورف

ونوس ویلِندورف

ردٌ دست ها ( و علائم انگشتی )

علامت زنی یا رد گذاری  انگشتی ، که گاهی  تزیین انگشتی نیز نامیده می شود ساده ترین و قدیمی ترین شکلِ ابراز وجودی است که   در غارهای های ماقبلِ تاریخ یافت شده  است  . این هنرِ باستانی   که بر دیواره های رُسیِ نرم دیده می شود معمولا از خطوط ِ اتفاقی بی شکلی تشکیل شده ولی  ممکن است حیوان یا تصاویرِ انسانی را نیز به نمایش در آورد . نمونه های خوبش را می توان در آلتا میرا ، آنتیلانا دل مار ، باوم  لاترونه ، کونالدا ( در استرالیا ) و روفیگناک  مشاهد ه کرد .

ردّ دست ها از متداول ترین تصاویر هنر سنگ اند و در غارهای عصرِ سنگِ  سرتاسر دنیا شامل سولاوسی ( اندونزی) ، کاسکی ( فرانسه ) ، غار فرن ( استرالیا ) ، غار خیلج الاندس ( آفریقای جنوبی )  اِل کاستیو( اسپانیا ) ، گارگاس ( فرانسه ) ، مالترویِسو ( اسپانیا ) ، کوئه واس دلاس مانوس ( آرژانتین ) ، آلتا میرا ( اسپانیا ) ، غارهای کالیمانتان شرقی ( بو رنو ) و بسیاری دیگر  دیده می شوند . بنا به آخرین تحلیل ، بخشِ اعظم ردّ دست های غارها  به زنان تعلق دارد .

کوُئواس دِه لاس مانوس Cuevas de las Manos

دو نوع ِاصلی ردّ دست  وجود دارد : نقش های رنگی ، یا  طرح های  الگو یی :  یا   دست ( معمولا با رنگ سیاه یا قرمز یا سفید ) رنگ می شد و با  چسباندن بر سطح ِ سنگ، تصویری ساده  از دست بر سنگ  پدید می آمد ؛ یا دست بر دیواره یا سقف قرار می گرفت و رنگ  با ظرفی  لوله یی ( از جنسِ استخوان )  بر آن ریخته  می شد و طرحی از دست بر سنگ می انداخت . گاهی این طرح  ،  با رنگ آمیزی دُورِ دست با یک  لیقه ی فرو برده شده در رنگ ، انجام می شد .

چشمگیر ترین  نمونه های  ردّ دست ها وقتی است که به صورت خوشه یی دیده می شوند . معروف ترین مثال ها در غار شووه ( با لغ بر ۴۰۰ ردّ دست شامل” پانل ِ طرح های دست” و” پانل ِ نقاط قرمز “) ، غارِ ال کاستیو( خوشه یی  ۴۴ تایی در گالری دست ها ) ، کوئه واس دلاس مانوس ( صفحه ی سنگی یی پوشیده از طرح های دست ) ؛ غارهای کالیمانتان شرقی ( ۱۵۰۰ ردّ دستِ نگاتیو در ۳۰ غار ) .

انگشت یا بخشی از انگشتِ برخی از ردّ دست ها از بین رفته  . غم انگیز ترین نمونه  از این اتفاق،  ناقص شدنِ  شماری از دست ها در غارِ گارگاس در پیرینه ی فرانسه است . اگر چه تخریب ِ عمدی در برخی از نقاط ِ جهان صورت می گیرد ولی این باور وجود دارد که  حادثه ی ردّ دست های گارگاس هم همانندِ آفریقای جنوبی به علت ِ ضعف در محافظت  است .

نشانه های انتزاعی

نشانه های انتزاعی غارهای عصر یخ بیش از دو برابر تصاویرِ حیوانی است . بنا به تحقیقات اخیرِ جنِویوِه  ون پِتزینگِر و آپریل نوول  ممکن است این نوع ِ اسرار آمیزِ هنر غار ، آغازین ترین زبان ِ تصویرِ شناخته شده باشد . این واقعیت شایان توجه است که هفتاد و پنج درصد ِ همه ی علائم ِ اصلی ِ ماقبل تاریخ  در دوران ِ اورینیاکی  – که اولین مرحله ی هنرِ کهن سنگی است  مطرح شدند  .  از این نتیجه می شود که  فهم  ِ بشر از هنرِ نمادین  ، احتمالا در آفریقا شکل گرفت ، امری  که به نظر می رسد با کشفِ نماد های هاشور زده در غارِ بلمبوس و پناهگاه ِ سنگی یی دیپکلوف   در آفریقای جنوبی تقویت می شود .

در کل ، پِتزینگِر و نوول ۲۴ علامتِ اصلی را شناسایی کرده اند  که عبارتند از : پرنده شکل ، دوایر ، چماقی شکل ، ریسمانی شکل ، هاشورزده ،  صلیبی شکل ، نقاط ، بال شکل ها ، نیم دایره ها ، خطوط ، زاویه های باز ، تخم مرغی شکل  ، شانه یی یا دندانه یی ، پرشکل ها ، چهارضلعی ها ، قلوه یی شکل ها ، نربادنی یا پله یی شکل ها ، مار شکل ها ، مارپیچ ها ،اشکال پوششی (مثل سقف) ، مثلث ها ، قلاب شکل ها ، علائم دبلیو و زیگ زاگی . در دوره ی معروف به دیرینه سنگی زبرین بیشتر این اشکال به کرات تکرار می شدند . این تداوم ثابت  می کند که این علائم  ، نشانه گذاری های آگاهانه اند  نه خط خطی کردن های بی هدف .

آنها به طورِ منفرد یا خوشه یی  بر دیوارها  ، سقف ها ، و کف ها ی غارها ی عمیق و نیز پناهگاه های سنگی  وجود دارند ؛ ا در مناطقِ متروک و پرتِ غار  یا در کنارِ شکل های حیوانات و انسان ها یافت می شوند . یکی از ” اسب های چینی ” در لاسکو علائم ِ پرشکلی در هر یک از پاهای جلویی خود و یک علامتِ دندانه یی شکل بر سر خود دارد . تصویرِ معروف ” مردِ مجروح شده  با نیزه ها ” در پِش مِرلی ، همراه با یک علامتِ پرنده شکل ِ پلاکارد گونه در کنار ِسر ِمرد  است .

توجه کنید : متداول ترین نماد  در غارهای عصر ِ یخ  که تقریبا در هفتاد درصد همه ی کاوشگاه های دوره های مختلف یافت می شود خط است . رایج ترین نماد بعدی  علامت ِ زاویه ی باز و نقطه است که هردو در حدود چهل و دو درصد  غارها یافت می شوند . جالب است که هر دو، نمادِ زیگ زاگی و مارپیچی با وجود اینکه در دوره ی هولوسن و به ویژه در هنرِ کلان سنگی بی نهایت متداول بودند  به ندرت یافت می شوند .

نقاشی  

اصولا ، چنین   تصور می شد که  نقاشی غار به تدریج  و هزار ه  پس از هزاره    پیشرفت کرد  . این تصور با کشف هنر در شووه در سال ۱۹۹۴ در هم شکست . به عبارت ِ ساده ، بسیار بالغ تر و  پخته تر از سنی بود که به آن نسبت می دادند . وقتی نتایج ِ تاریخ گذاری با کربن پرتو زا    تایید کرد که تاریخ ِ  پیدایش آن ۳۰۰۰۰ ق م  است روشن شد که انسان نوین خیلی  زودتر از آنچه فکر می کردند – یعنی ده هزار سالِ ورودش به اروپا ، آفریینده ی هنری با کیفیت بسیار بالا  بود ه است . حتی تکنیک های غارنگاری هم اینگونه اند و به نظر نمی رسد  پیشرفتی تدریجی و یکنواخت را نشان دهند . در عوض ، به نظر می رسد که پیشرفت ها ناگهانی وسد شکنانه  بوده ، درجا زدن و حتی عقب گرد ( یا پیشرفت در انواع ِ گوناگون هنر مثل پیکر تراشی قابل ِ حمل ) را به دنبال داشته و بدنبال آن نیز پیشرفت بعدی بوده است . مثلا پس از شووه تا  ۱۳۰۰۰ سال ، که نوبت لاسکو ( ۱۷۰۰۰تا ۱۳۰۰۰)  فرا می رسد هیچ  پیشرفت عمده یی رخ نمی دهد  . باز هم ۲۰۰۰سال پس از این است  که گاو میش چندرنگ با شکوه  در غار ِ آلتامیرا ، در اوج ِ هنرِ غارِ  عصر ِ یخ دیده می شود .

نقاشی غار عموما یا با رنگِ  سرخ یا رنگ ِ سیاه انجام می شد . رنگ های سرخ اکسید های آهن اند ، نظیر ِ هماتیت یا آکره . رنگ های سیاه یا اکسیدِ  منگنز اند یا ذغال چوب . برای جزئیات بیشتر پالتِ  رنگ های ماقبل تاریخ را ببینید .  مطالعه ی رنگ دانه های به کارگرفته ، افزودن حجم دهنده هایی مثل تالک یا فلد اسپات  برای روان تر کردن رنگ ،  و نیز  منعقد کنندهایی مثل روغن ِ گیاهان و حیوانات برای چسبیدن رنگ دانه ها به سطح ِ دیواره ها را نشان می دهد .

نقاشی ها نوعا با استفاده از طرح های ساده یا افزودن برخی پرداخت های داخلی  انجام می شدند ، اگرچه گاهی از درجه ی بالایی از پختگی برخوردار می گردیدند . مثلا برخی از حیوانات ِ تک رنگ در شووه سایه زنی هایی با کیفیت بالا را به نمایش در می آورند . تصاویری با دو رنگ و سه رنگ  در ماگدالنی ( شامل گاومیش چند رنگ بر سقف ِ آلتا میرا ) استثناهای نادری بودند . رنگ آمیزی به انحاء مختلف بکار می رفته : یا مستقیما با انگشت ، یا با تکه یی از ذغالِ  چوب که مانندِ  قلم در دست گرفته می شد ، یا با یک تکه اُخرای سرخ ، یا با  یک قلم موی ساخته شده از موی حیوان ، یا با  لیغه یی از خزه . گاهی مشابه با تکنیک ِ گرته برداری از دست   ، رنگ را مایع می کردند و آنرا  از سر لوله یی که از استخوان ِ حیوانات می ساختند  می پاشیدند .

نقاشی ها نه تنها بر دیواره ها و کف ها ، بل بر سقف ها نیز یافت شده اند  که گاهی ( مثلا در لاسکو ) نیاز به برپایی ِ  یک نردبان یا نوعی داربست داشت . نقاشی  ِ غار ، نوعا   بسته به تجربه ی هنرمند ، نمای سطح ِ سنگ ، در دسترس بودن نور و فراوانی مواد  در سه مرحله به وجود می آمد .  مثلا همان گاومیش : اول با منگنز یا ذغال ِ چوب  طرح ساده یی به رنگ سیاه  از جانور ، با حفظِ  ویژگی های اصلی اش  ،  کشیده می شود   ( یا می تواند  با تیغه ی  سنگی  ِ تیزی  حکاری شود ) پس از این طرح ِ آماده شده را با گِل اُخرا  یا رنگدانه یی دیگر  پر می کنند : سرانجام کناره های بدن جانور را  برای افزایش تجسم  ِ سه بعدی بودنش  سایه می زنند .

حکاکی سنگ

حکاکی های سنگی ماقبل تاریخ بسیار فراوان تر از نقاشی ها هستند  ولی جذابیت شان بسیار کمتر است . در واقع برخی به زحمت قابل ِ توجه اند .  خطوط  بُرش یافته شان– که با هر چیز ، از سنگ ِ آتش زنه ی ِ تیز گرفته تا تیغه ی کلنگی زمخت درست شده اند بسته به ویژگی ِ طبیعی ِ سطح ِ سنگ ، ممکن است عمیق  و پهن  یا  نازک و سطحی باشند . به نوبه ی خود ، اگر سطح برای بُرش های ظریف بسیار زبر باشد ، ممکن است هنرمند به تکنیک های خراشیدن و تراشیدن  تکیه کند . سایه زنی را می توان با بهره جستن از کنتراست بین سفیدی ِ خطوط  برش یافته و سیاهی رنگِ  سنگ افزود . سنگ نگاره  ها ، قدیمی ترین  هنر ِ موجود بر سیاره را تشکیل می دهند ( بلمبوس و دیپیکلوف ) و عموما مثل ِ نقاشی ها و پیکر تراشی های نقش برجسته  ، در کنار سایر ِاشکال ِ هنر یافت می شوند .در واقع ،  گاهی تفکیک حکاکی و پیکر تراشی دشوار است .( آبری دو پواسون ، راک  دو سرس ) تنها چند غار ( آبری  کاستانه ، کوساک ، لِس کامبِرلس ) منحصرا با کنده کاری ها تزیین شده اند .

نکته : حکاکی های فضای ِ آزاد  بسیار فراوان تر از آنهایی است که در غارها وجود دارند . مثلا ، استرالیا  به ویژه ،  در داشتن همه نوع سنگ نگاره غنی است . ” هنر سنگ  ی شبه جزیره ی  بِرپ ” ( ۳۰۰۰۰ق م  ) و نیز ” حکاکی های دره ی کوا ی پرتقال “( ۲۲۰۰۰ق م  ) را ببینید .

در اروپا ، قدیمی ترین  حکاکی های عصر یخ در غار گورهام (۳۷۰۰۰ق م  ) و آبری کاستانه  ( ۳۵۰۰۰ق م  ) پدید آمده است ، درحالی که بهترین  نمونه ها در لاسکو ، راک دو سرس ، لس ترایس – فررس و له کومبارل دیده می شوند . شاید ، معمایی ترین نمونه ، یکی از حکاکی های غار آدورا   در کوه پالِگرینو ، نزدیکِ  پالرموی ایتالیا باشد  که صحنه یی بی همتا از قربانی کردن انسان را به تصویر کشیده که  در آن دو قربانی ، طاقباز و  به نحو دردناکی  بسته شده اند  و دو شمن پیرامون آن دو می رقصند .

اگر چه بخش اعظم  ِ حکاکی های  سنگ ، حیوانات را ترسیم می کنند ، شماری از علائم ِ انتزاعی و تصاویرِ انسانی ِ حکاکی شده  همراه با  اندام های  ِ جنسی مذکر و مونث  نیز دیده می شوند .

پیکر تراشی  ِ نقش برجسته

پیکر تراشی ماقبل ِ تاریخ  – که پیکر تراشی ِ نقش برجسته است –  کمترین رواج را در اشکال ِ هنری دیرینه سنگی زبرین دارد . در فرانسه تنها  در ده درصد  کاوشگاه های شناخته شده یافت می شود . مهمترین نمونه ها ، کتیبه های پیکره ی سنگی  ِ کپ – بلانک  در دوردونی ، راک دی سِرس در شارانت ، و راک آکس سُرچی اِرس در وین  است . بعلاوه  نقش برجسته های منفرد ِ  باشکوهی ، نظیر ونوس لوسل و ماهی آزاد  در آبری دو پواسون ، هردو در دوردونی وجود دارند . نوع دیگری از پیکر تراشی غار ، یعنی قالب گیری رُسی هم هست . نقش برجسته های رُسی که منحصرا  در میانه ی ماگدالِنی  پسین پدید آمدند تنها در چهار غار پیرینه ی فرانسه یافت می شوند : توک دودبر، بدیل هاک ، لابوشه ، و مونتسپان . مهم ترین آنها  توک دودبر است که شهرت اش به واسطه ی  نقش برجسته های هم کف و چشم نوازِ  گاومیش  است  که در آن دو جانور را در صحنه ی پیش از جفت گیری به تصویر می کشد . بدیل هاک دارای نقش ِکم برجسته ی  یک گاو میش است که بر دیواره ی رُسی یک پناهگاه تراشیده شده است . درحالیکه پیکر تراشی رُسی  مونتسپان یک خرس قوز کرده را نشان می دهد .

مهمترین کاوشگاه های هنر غار کدام اند ؟

این پرسش بسیار دشواری است . مثلا ، جام نما ها  متداول ترین ، اسرارآمیزترین و قدیمی ترین نوع ِهنرِ غار را نشان می دهند ، همان  که غار ِ آدیتوریِم  هندوستان را نسبتا مهم کرده ( برای اطلاعات بیشتر ، لطفا  پتروگلیف های بیمتکا ، مادیا پرادش را ببینید) . اما جام نما ها نسبتا خسته کننده به نظر می رسند و هیچ کس کاملا نمی داند که آنها چیستند . هنرِ غار به درستی ( تا آنجا که می دانیم ) حدود ۴۰۰۰۰ق م    در اروپا ( غار اِل کاستیودر اسپانیای شمالی )  و درجنوبِ  شرقی آسیا ( در غار سولاوِ سی در اندونزی ) آغاز شد .

جام‌نما

تا آنجا که به انواع ِ  متفاوت ِ هنر مربوط می شود ، غارهایی  با مهمترین مجموعه های نقاشی و ترسیم پیکره یی عبارتند از : شووه ، لاسکو و آلتامیرا ، همراه با نیو ، فون دو گوم و لاپاسیِئِگا . غارهایی با مهمترین مجموعه های حکاکی های پیکره یی عبارت اند از : تِراس فِرس ، لِس کامبِرلس ، کوساک و روکادور . درحالی که پیکر تراشی ِ نقش برجسته به بهترین شیوه یی  در لوسل، راک دی سِرس ، کپ بلانک ،توک دودبر و راک آکس سُرچی اِرس به نمایش در می آید . بهترین نمونه ها ی ِ گرته برداری از دست را می توان در سولاوِسی ، غار گارگاس ، و کوئه واس  دِ لاس مانوس دید و این درحالی است که بهترین کاوشگاه های  تزیینِ انگشتی عبارت اند از :  غارکونالدا ، و غار روفیگناک . سرانجام غارهایی با جالب ترینِ علائم انتزاعی عبارتند از : اِل کاستیو، آلتا میرا ، شووه ، پش مرل، روکادور ، لی پلاکارد ، لاسکو ، و لاپِسیِئِگا . برای جزئیات بیشتر فهرست زیر ، معروف ترین کاوشگاه های هنرِ عصر سنگ  را ببینید .

  • علائم ِ رنگی غارِ ال کاستیو (۳۹۰۰۰ق م ) کانتابریا ، اسپانیا .

این غارِ کانتابریایی  دارای  دسته  یی از ردّ دست های گرته برداری شده  به علاوه ی تصاویری از اسب ها ، گوزن شمالی ،ماموت ها و سگ ها ست . معروفیت اش به ویژه برای پانلی از صفحات قرمز ، علامت ِصلیب گونه یی از تقریبا دویست نقطه ی قرمز ، شماری از اسب های حکاکی شده ی زیبا در غرفه ی روتاندا ، و یک انسان -گاومیشِ قائم معروف آن غار است   . قدیمی ترین هنر در غار، یک صفحه ( دیسک ) قرمزِ بزرگ است که دانشمندان آن رابا روش اورانیوم توریم ( hT/U )  ۳۹۰۰۰ ق م  تاریخ گذاری کردند . این قدیمی ترین نقاشی غار در اروپا را به نمایش می گذارد .

  • هنر ِ غار ِ سولاوِسی (۳۷۰۰۰ق م ) اندونزی .

قدیمی ترین هنر آسیایی  شناخته شده ی دیرینه سنگی .  کشفِ  گرته برداری از دست در غارِ  لینگ  تِمپیوسِنگ در مارُس پَنکِپ ، که حداقل۳۷۹۰۰ق م    تاریخ گذاری شده و یک نگاره از خوک –گوزن که حداقل ۳۳۴۰۰ق م    تاریخ گذاری شده دلیل دیگری است بر اینکه هنر ِ غار در اروپا آغاز نشده ،  بل به وسیله ی انسان ِنوین ، از دیدگاه ِ آناتومی ، در آفریقا و پیش از مهاجراتش به اطراف سیاره ، توسعه یافته است .

  • حکاکی های انتزاعی غار ِ گورهام (۳۷۰۰۰ق م ) صخره ی جیبرالتِر.

علت توجه به این غارِ نئاندرتال ، هشت نقش حکاکی شده ی  سنگی است  با نمونه هایی مشابه آنهایی  که در بلومبوس و دیپکلوف یافت شده اند . این پیکره های سنگی تردیدها را برانگیخته اند که آیا براستی همه ی حکاکی های  ِغار کار ِ انسان مدرن بوده است ، اگر چه دانشمندان همچنان بر این باورند که انسانِ نئاندرتال از نظر هنری عقب مانده تر بود .

  • حکاکی های آِبری کاستانه (۳۵۰۰۰ق م ) دوردونی ، فرانسه . برای تصاویرِ گِردِ  حکاکی  شده ی اندام های جنسی مونث قابل توجه است . قدیمی ترین هنر غار فرانسه را به نمایش می گذارد .
  • نقاشی های غار ِ فومانه (۳۵۰۰۰ق م ) تپه های لِسینی ، ورونا ، ایتالیا .

فومانه  شماری از نقاشی ها به رنگ  قرمز اُخرا  ، شامل تصویری از یک  حیوان با گردنِ ِ  دراز ( شاید یک راسو ) ، یک موجود عجیبِ پنج پا ، و یکِ  شکل انسان گونه – معروف به شمن را که  نقابی شاخ دار دارد  نشان می دهد . قدیمی ترینِ ِ این تصاویر ، ۳۵۰۰۰ق م   تاریخ گذاری شده است   که آن را به خاطر ۱۶۰۰سال قدیمی تر بودن از اشکال ِ حیوانی سولاوسی ، قدیمی ترین هنر  ِ پیکره یی می سازد .

  • نقاشی های غار ِ آلتا میرا (۳۴۰۰۰ق م ) کانتابریا ، اسپانیا .

هنر ِ ماقبل تاریخِ این غار که در خلال ِ دوره های متعدد شامل اورینیاکی و ماگدالِنی  پدید آمد در کل اسپانیا بهترین هنر در نوع خود محسوب می شود . قدیمی ترین نقاشی  تشکیل شده از یک جفت علامت انتزاعی چماقی شکل به رنگِ قرمز اُخرایی که با تاریخ گذاری به روش ( hT/U )   حداقل ۳۴۰۰۰ق م   تاریخ گذاری شده است . بعد ها  ، حدود ۱۵۰۰۰ق م    غار نگارها سقف بزرگ را با هیکل  گاومیش چند رنگی تزیین کرده اند   که درمیان زیبا ترین نقاشی  های حیوانی تا کنون کشف شده است .

  • نقاشی های ِ غار شووه (۳۰۰۰۰ق م ) دره ی آردِش ، فرانسه .

شووه  ( ۳۰٠٠٠ ق م  ) هم طراز با لاسکو ( ۱۵٠٠٠ ق م  ) و آلتامیرا  ( ۱۵٠٠٠ ق م  ) یکی از مهم ترین کاوشگاه های هنرِ عصرِ سنگ است  . نظر به پختگیِ نا معمولِ  ِ ترسیمات و نقاشی های تک رنگش ، این آثار به دفعات بیشماری مستقیما تاریخ گذاری شده اند که ماحصل اش تاریخ گذاری های قطعی بین ۳۱۰۰۰ق م  و ۲۸۰۰۰ق م  بوده است . درخشان ترین ترسیمات عبارتند از :” پانل شیرها ” ، “پانل اسب ها ” و” پانل کرگدن ها ” و یک ترسیم ِ حکاکی شده  از “جادوگر ” . معمولا ، بسیاری از حیواناتی که به تصویر در آمدند برای غذا شکار نمی شدند . نماد های هندسی  انتزاعی فراوانی هم نظیر نماد های موجود د رپانل ِ نقاط قرمز وجود دارند .

نقاشی‌های کرگدن‌ها و اسب‌ها در غار شووِه، فرانسه‌

  • هنر غار کُلای بُ آیا (۳۰۰۰۰ق م ) پارک طبیعی آپوسنی ، رومانی

هشت تصویر ذغالی ِ حیوانی  با سبکی مشابه  نظایرش در غار ِ شووه فرانسه  که قدمتِ قدیمی ترین آنها با  تاریخ گذاری با کربن پرتو زا  حداقل ۳۰۰۰۰ق م  تعیین شده است که آن را قدیمی ترین هنر ِ سنگ در اروپای جنوب شرقی یا مرکزی می کند

  • هنر غار دوک اورچِرس (۲۶۵۰۰ق م ) نزدیکِ شووه

برای حکاکی های سنگی بسیار ظریفش که قدمتِ قدیمی ترینش با تاریخ گذاری کربنی  حدود ۲۶۵۰۰ق م  تعیین شده جلب نظر می کند  . بیشترشان در ناحیه ی پرتی از غار یافت شده اند. شامل ۳۰ ماموت ، آروکس ، گاومیش و بز وحشی  بعلاوه ی یک شکل نامشخص ( نیم انسان نیم حیوان ) که “ساحر” در غار گابیلو را به یاد می آورد .

  • ترسیمات ذغالی ناوارلا گبرمنگ(۲۶۰۰۰ق م ) استرالیا

ناوارلا گبرمنگ خاستگاه به ثبت رسیده ی  قدیمی ترین هنر ِ بومی سنگ در استرالیا ست – یک نقاشی رنگ پریده ی ذغالی که بر تکه یی از سنگ  ساخته شده ، و تشکیل شده  از دو خط ِ صلیب شده به هم  که داخلش کمی پرشده  . تکه سنگ بین ۲۸۰۰۰و ۴۵۰۰۰سال عمر دارد . درحالی  که تاریخ ِ تصویر  با  تاریخ گذاری مستقیم ۲۶۰۰۰ق م   تعیین شده و قدیمی ترین هنر شناخته شده ی غار در استرالیا را نشان می دهد . با این حال با توجه به  قدمت پیکتوگراف های غار سولاوِسی  احتمال دارد که  آثارِ بسیار قدیمی تری نیز در آینده یافت شوند .

  • نقاشی های غار ِ کاسکی (۲۵۰۰۰ق م ) نزدیک مارسه ، فرانسه

در دو مرحله پدید آمده است – اول ، در دوره ی گراوتی ، بعد در دوره ی سولوتری . غار کاسکی که اکنون بخش اعظم اش زیر آب است شهرتش برای گرته برداری دست ها و ردّ  دست ها  و تصاویرِ حیوانات ( شامل تصاویر زیبای اسب های سیاه  و انواعی از موجودات دریایی ) است . دو سوم این آثار  را حکاکی ها تشکیل می دهند  . بعلاوه حاوی حکاکی های ماقبل تاریخی نادری از آلت های تناسلی و بیضه های انسان  و نیز چهره ی اسرار آمیز انسانی با سر ِ خوک آبی است .

  • حکاکی های غارِ کوساک (۲۵۰۰۰ق م ) دوردونی، فرانسه .

برای نقوش حکاکی شده ی دیرینه سنگی حیوانات ( ماموت ها  ، گاومیش ، کرگدن ها ، اسب ها ، بز کوهی ها ) و نیز چند پرنده ( غاز) و همینطور  یک حیوان نامعلوم با دهان باز و پوزه ی طویل  مورد توجه است . طرح هایی از تصاویر ِ زنان بعلاوه ی تصاویر ِ طرح واره یی از فرج هم وجود دارند همراه با نمونه های فراوانی از تزیین های انگشتی  بی شکل . قدیمی ترین آثار غار۲۵۰۰۰ق م  تاریخ گذاری شده اند

  • نقاشی های غارِ پش مرل(۲۵۰۰۰ق م ) کابررت ، فرانسه .

در چند مرحله از۱۳۰۰۰ق م   تا  ۲۵۰۰۰ق م  تزیین شده است ، شهرتِ  غار به ویژه برای نقاشی چشم نوازش معروف به ” اسب های خال خالی  پِِش مِرل” همرا ه با گرته برداری های متعدد از دست است . سایر آثار درخشانش عبارت اند از “کتیبه ی سیاه ” که گاو میش و اسب ها به نمایش در می آورد و ” مرد مجروح ” همراه با علائمِ انتزاعی پلاکارد گونه .

اسب‌های خال‌خالی پش‌ــ مِرل

اسب‌های خال‌خالی پش‌ــ مِرل

  • گرته برداری از دست ها درغار گارگاس ( ٢۵٠٠٠ق م ) هاتس پیرنه ، فرانسه

بیشترین معروفیتش برای مجموعه یی پرابهت است که بالغ بر دویست  ردّ دست  به رنگ های قرمزو سیاه دارد ، بسیاری از آنها انگشت ها یا بخشی از انگشت هایشان را از دست داده اند . ولی یکصد نقش حکاکی شده ی باشکوه  ِ حیوانات هم دارد که نمونه هایش د ر” پانل ِ نره گاو بزرگ ”  و” پانل ماموت ها” قابل دیدن است .

  • هنرِ غار رُکِدُر ( ٢۴٠٠٠ق م  ) کُ اِرکی ، لات ، فرانسه

هنرِ رُکِدُر تشکیل شده است از حدود ۱۵٠ نقش ِ حکاکی شده ی حیوانات ( اسب ها ، مگاسروها ، گاومیش ، آروکس ، ماموت های پشمالو و پرندگان ) بعلاوه ی شمار ِ بسیاربزرگی از علائم ِ انتزاعی که خطوطِ قائم و دوایرش قابل توجه اند .

  • نقاشی های غارِ کاگناک ( ٢۳٠٠٠ق م ) گوردون ، لات ، فرانسه

شهرتش به واسطه ی تصاویر دو مرد مجروح است ، یکی با سه نیزه در بدن  و دیگری با هفت نیزه . درهمان گالری یک کتیبه ی گچ کاری نقش برجسته از نگاره های حیوانی به رنگ ِ قرمز اُخرایی وجود دارد که با دقت آماده شده و  شاملِ ِ تصویر زیبایی از یک بز ِکوهی با موهای بلند  است . غار همچنین دارای مجموعه ی مهمی از شش ِعلامت پرنده است معادل با همان هایی که در غار ِ پش مرل وجود دارند واز نوع کاوشگاهی در لی پلاکارد  درشارانت.

  • پناه گاه لوسل ، پیکره ی ونوس ( ٢۳٠٠٠ق م ) دوردونی ، فرانسه

این پیکره ی  نقش کم برجسته به ارتفاع ١۸ اینچ ،  یکی ازشش نقشِ برجسته یی است که د ربلوک بزرگی ازسنگ ِ آهک درپناهگاه سنگی لوسل نزدیکِ لاسکو کشف شده است . بی شباهت به سایرِ پیکره های ونوس ِ معروف ، ونوسِ  لوسل قابل ِ حمل نیست و لذا بیش  از آنکه  پیکره ی قابلِ  حمل باشد ، هنرِغار  محسوب میشود  . بدوا  با قرمزرنگ آمیزی شده است و به ونو س تک شاخ  نیز معروف است .

ونوس لوسِل

ونوس لوسِل

  • پیکره ی نقش برجسته ی ماهی آزاد  غار آبری دو پواسون  ( ٢۳٠٠٠ق م  ) فرانسه

  پیکره ی یک متری یک سالمون ِنر( ماهی آزادِ دریای شمال) که با نقش کم  برجسته ، بر سقف حکاکی شده است . اصولا با اُخرای قرمز  زیباتر شده است .پناهگاه ، صدها تصویر هم دارد که به طرح های حیوانات شبیه اند ونیز شمار ِ بسیاربزرگی از نمادهای هندسی ( نقاط و خطوط قرمز وسیاه )

  • نقاشی های غارِ لاپیلِتا( ١۸۱۳٠ق م  ) مالاگا ، اسپانیا

غار دارای هنرِ عصرِ سنگ و هنر عصرِ آهن پسین است . اولی دارای ۶۰پیکره ی حیوانی ( اسب ها ، بزها ، گاوهای نر و بزهای کوهی ) است که با رنگ های زرد ، نارنجی ، قرمز ، سفید و سیاه ( که برخی از آنها با انگشت) رنگ آمیزی شده اند و نیز دارای  چند صحنه ی شکار با پیکره های انسانی ِ مصلح به نیزه های افراشته است . بعلاوه ، غار درحدود ۵۰ علامتِ انتزاعی دارد( مارشکل ها ، مارپیچ ها ، زیگ زاگ ، خطوط  درهم و برهم  و پرپیچ و خم ).

  • تزئینات انگشتی غار کونالدا ( ۱۸٠٠٠ق م ) استرالیای جنوبی

دیواره ها وسقف این منجلاب ِ سنگ آهکی که در حدود ۷۰متری عمق ِ سطح ِ  تخت و داغ ِ سوزان ِ دشت نالِربُر قرار دارد پوشیده است از علامت زنی های ابتدایی انگشتی ( تزیینات انگشتی )  و خراش های چوب دست  در قالب  طرح هایی از استخوان ِ ماهی کیلکا  و شبکه ها  و تورها .

  • علائم انتزاعی غار ِ لی پلاکارد ( ۱٧۵٠٠ق م ) شارانت ، فرانسه

شهرتش  برای نمادهای انتزاعی پرنده شکلی است  که در غار ِ پش مرل ، غار ِ کوگناک ، و غار ِکاسکی هم دیده می شود . نظر به اینکه غار ِ پلاکارد تنها غار ازچهار غاری   است که هنرش به روش مستقیم تاریخ گذاری شده است (۱۸٠٠٠ق م  تا۱٧۵٠٠ق م )  نمادهای پرنده شکل عجیب اش راعلائم  ِ پلاکارد گونه  نام گزاری کردند .

  • نقش برجسته های سنگی راک دی سِرس (۱۷۲۰۰ق م ) شارانت ، فرانسه .

سنجه یی مهم از هنر سنگ ی  سولوتری   محسوب می شود . راک دی سِرس برای کتیبه های نقش برجسته ی قالب های سنگ آهکی اش معروف است . با بیش از ۵٠ حکاکی سنگی و پیکره های نقش برجسته و به تصویر در آوردن  گاومیش ، اسب ها ، و سایر جانوران تزیین شده است .

  • نقاشی های غار لاسکو (۱۷۰۰۰ق م تا۱۳۰۰۰ق م  ) دوردونی   ، فرانسه .

یکی از بزرگترین کاوشگاه های غارنگاریِ  ماقبلِ  ِ تاریخ  در جهان . مشهور ترین غرفه ی لاسکو شامل “تالار نره گاوها” ( که با آروکس ، اسب ها و یونیکورن تزیین شده ) . “گالری محوری” که یک نره گاو سیاه بزرگ ، سه اسب چینی ، و کتیبه ی اسب های کوچک را به نمایش در آورده ،     ” شبستان” با گاومیش های پشت هم اش ، و” شفت” که تصویرِ سیاهِ بزرگ ِ مرد مرده ، پرنده و گاومیش را به تصویر در آورده . لاسکو دارای مجموعه ی متنوع  ِ  بزرگی از علائم انتزاعی نیز هست

غارنگاره‌های لاسکو

  • نقاشی های غارِ لا پِی سیِئِگا (۱۶۰۰۰ق م ) پُ اِن ته ، وی اِسگو، اسپانیا

از همان شبکه ی غارهایی است که اِل کاسیلو نیز در آن قرار دارد . هنر غارِ لاپاسیِئِگا ، از همه ی غارهای دیگرِ اسپانیا بیشتر است  ، متشکل است  از بیش از ۷۰۰ تصویرِ  جداگانه ، شامل کنده کاری ها و نگاره های حیوانات بعلاوه ی شمار ِ بسیار زیادی پیکتوگراف های انتزاعی نظیر ِ نقاط ، تیرک ها ، اشکال پرنده ، چند ضلعی ها ، اشکال ِ پوششی ، و نمادها ی پرشکل ، بعلاوه ی شماری از تصاویرِ انسان گونه . قدیمی ترین هنر در غار- یک سری نقاط به رنگ قرمز ِ اُخرایی است  که ۱۹۰۰۰ق م   تاریخ گذاری شده است .

  • کتیبه کپ بلانک (۱۵۰۰۰ق م  ) دوردونی ، فرانسه

حاوی بهترین نمونه از پیکره های نقش  برجسته ی ماگدالنی در جهان است. کتیبه ی ۱۳متری اش تصاویری از اسب و گاومیش به طول تا دو متر دارد .همطراز ِ با  راک دو سِرس و راک آکس سُرچی اِرس سنجه یی است از سنگ تراشی ِ عصر ِ دیرینه سنگی .

  • نقاشی های غارِ فون دو گوم (۱۴۰۰۰ق م ) دوردونی ،فرانسه

از سوی باستان شناس نامی ، آب هنری  براییل  ( ۱۸۷۷تا۱۹۶۱) به عنوان  یکی از شش نمونه ی هنر ِ غار ِ فرانکو کانتابریان معرفی شده است . این غار یکی از ویترین های برجسته ی هنرِ ماگدالنی در آخرین دوره ی  دیرینه سنگی است . در واقع فقط  با احتسابِ لاسکو ، که مرکزِ غارنگاره های چند رنگ فرانسه است مقام دوم را کسب می کند. درخشان ترین آثارش عبارتند از ” گوزن شمالی ِ در حال لیسیدن  ” ، ” اسب جهنده ” و” کتیبه ی گاو میش ” .

  • نقاشی های غارِ تیتو باستیلو (۱۴۰۰۰ق م ) اًستِریاس ، اسپانیا

در نه مرحله تزیین شده است ، تاریخ گذاری  قدیمی ترین اثرش ۱۴۰۰۰ق م  است . مشهورترین گالری های غار عبارتند از :” گالری اسب ها ” ، “حجره ی فرج ها ” گالری ” انسان مسخ شده  ” با دو تصویر انسانی  نقاشی شده بر یک استالاستیت مجزا  ، و ” کاورن ِ لا لیوسِتا ” که با نمادهای جنسی مردانه تزیین شده است .

  • هنرِ غار روفیگناک (۱۴۰۰۰ق م ) دوردونی ، فرانسه

غار عظیمی با درازای ۸ کیلومتر – بزرگترین کاوشگاه ِ هنرِ غارِ فرانکو – کانتا بریان  ،  با نقاشی ها و نقوش حکاکی شده ی حیوانات ( که در آنها  شمار ِ ماموت ها غالب است و دارای مشهورترین تصویر یک ماموت  معروف  به ” پاتریارک ” است )  ، تصاویرِ انسان مسخ شده ، علائمِ انتزاعی و ۵۰۰ متر مربع  تزیین  انگشتی . شناخته شده ترین گالری ها یش عبارت اند از ” راه مقدس ” ، ” گالری براییل ” و سقف باشکوه ” .

  • توک دودبر، پیکره ی نقش برجسته ی گاومیش (۱۳۵۰۰ق م ) پیرنه   ، فرانسه

بیشترین معروفیت آن به واسطه ی نقش برجسته های مسحورکننده ی سه گاومیش آن است که بر کفِ غار چیده شده اند . دارای کنده کاری هایی از حیوانات ، با هیبتی اسرار آمیز معروف به ” هیولاها ” نیزهست که در جوار گذرگاه باریکی معروف به سوراخ گربه قرار دارند .

  • حکاکی های غار تِراس فِرس (۱۳۰۰۰ق م ) هاتس- پیرنه ، فرانسه

بیشترین شهرتِ  آن برای هنرِغاری است که در پرت ترین حجره ی آن معروف به ” محراب ” قرار دارد و تشکیل شده از آرایش ِ با شکوهی از نقوش حکاکی شده ی حیوانات بعلاوه ی تصویر ِ فوق العاده یی از پیکره ی انسان گونه یی معروف به ” ساحر” . غار دارای نقش حکاکی شده ی معروفی از یک شیر ماده  با اندازه یی طبیعی در” گالری  خلوتگاه شیرها” نیز هست .

  • نقاشی های غار کاپووا (۱۲۵۰۰ق م ) باشکورتستان ، روسیه

شرقی ترین کاوشگاه ِهنر غار در اروپا که جلب توجه می کند  برای اسب ها و ماموت ها یش که به رنگِ سرخِ ِ اُخرایی اند و تاریخ ِ پیدایش شان به دوره ی ماگدالنی برمی گردد.

  • حکاکی ها و ترسیماتِ غارِ نیو (۱۲۰۰۰ق م ) پیرنه   ، فرانسه

نمونه ی عالی و حیرت انگیزِ هنرِ غارِ ماگدالنی . دو کیلومتر گالری های  نیو  تشکیل شده از  : ” سالن نوآیر” با تصاویر ذغالی و نقوش ِ حکاکی شده ی تماشایی و تصویرِ تمام نما و واضحِ  یک ماده بزِ کوهی ؛ و غرفه ی روسو  کلاسترس  با طرحی بی نهایت کمیاب از یک خَز و شماری از ردٌ پاهای بی همتای ماقبل ِ تاریخ  .

  • پیکر تراشی نقش برجسته راک آکس سُرچی اِرس (۱۲۰۰۰ق م ) وینه ، فرانسه

بیشترین معروفیتش برای کتیبه ی نقش برجسته اش است با   نقش برجسته های های پرشمارِ  حیوانات و انسان ها . راک آکس سُرچی اِرس همطراز با  راک دی سرس  در شارانت  و پناهگاه . کپ بلانک نزدیک ِ پرگیوکس ، از مهمترین  مراکز ِ پیکر تراشی سنگِ ماقبل تاریخ در ناحیه ی فرانکو –کانتابریان است

  • حکاکی های غار لِس کامبِرلس (۱۲۰۰۰ق م ) دوردونی  ، فرانسه

حاوی بالغ بر ۶۰۰ تصویر ِ حکاکی شده که در یک دوره ی دو هزار ساله (۱۲۰۰۰ق م  تا۱۰۰۰۰ق م  ) حک شده اند . بیشتر ، تصاویر حیوانات است  و معروف ترینِ  آنها ” گوزن شمالی درحال نوشیدن ” .

  • حکاکی های غارِ آدورا (۱۱۰۰۰ق م ) مونته پِلِگرینو  ، ایتالیا

بیشترین شهرتش برای سنگ کندهایش است که یکی از اسرار آمیز ترین صحنه های  تا کنون دیده شده در هنر ماقبلِ ِ تاریخ را نشان می دهد : ظاهرا یک  مراسم قربانی یا مجازات ، با ازدحام ِ یک دوجین آدم  در حالتِ رقص گونه .

  • کوئه واس دلاس مانوس ( غار دست ها )(۷۵۰۰ ق م ) آرژانتین

پناهگاه سنگی در پاتاگونیای جنوبی ، مشهور برای تکه چسبانی های گرته برداری شده از دست و سایر ردٌ دست ها، با تاریخ گذاری کربنی ۷۰۰۰ ق م  تا ۷۵۰۰ ق م  تاریخ گذاری  شده است . درواقع ردّ دست ها ،  دُرست  خارج از غار ، بر سطح ِ سنگی دو سمتِ مدخل غارند .

کوُئواس دِه لاس مانوس Cuevas de las Manos

چرا هنر غار ابداع شد  ( به چه منظور ) ؟

هنر سنگ ی عصرِ یخ  ، تقریبا به طور پیوسته از۴۰۰۰۰ ق م  تا ۱۰۰۰۰ ق م  خلق شد و به احتمال قریب به یقین ،  ناپدید شدن ِ آن  ( دست کم در اروپا )  بیشتر به خاطر تغییر ِ اقلیم بوده است تا تغییر فرهنگ ( توجه کنید که با عقب نشینی یخ به سوی شمال و قطب و با خود بردن ِ گوزن های شمالی ، و گرم شدنِ زمین ،  سکونت برسظح ِزمین به تدریج  جایگزینِ سکونت در  پناهگاه های زیر زمینی شد ). برای اینکه سنتِ هنرِ غار در این مدت طولانی حفظ بماند می بایستی نسل هایی از هنرمندان در سرتاسر اروپا ، کشیدن ِ نقاشی ، به دست آوردن رنگ دانه ها و ترکیب آنها ، حکاکی کردن ، تراشیدن نقوش برجسته وبسیاری از چیزهای دیگر را می آموختند. بعلاوه  ،هنر غار ( به ویژه در غارهای عمیق و برخی از پناهگاه های سنگی بزرگتر ) حتما یک فعالیت بسیار مهم  و با اهمیت فرهنگی بسیار بالا تلقی می شد . از اینها گذشته ، پانصد متر یا بیشتر خزیدن درتاریکی ِ قیرگون برای کشیدن ِ یک تصویرِ  زیبا که تنها شمارِ قلیلی از مردم می دیدند ، به  توجیه قابل قبولی نیاز دارد.

تنها همین برای کنار زدن ِ این پاسخ ِ بی ارزش که نقاشی ِ غار  صرفا هنر ِ تزیینی ابداع شده توسط شکارگران  ِ گاومیش و  گوزنِ  شمالی در اوقاتِ  فراغتشان بوده ، کافی است . محدودیت در تنوعِ چیزهایی که نشان داده شده ، ارتباطاتی که درپانل ها باهم دارند  ، پیکرهای انسانی ترکه یی وعجیب ، از جمله آنهایی که با نیزه سوراخ شده بودند  ، همینطور  دورگه ی  انسان- حیوان  ، علائم  ِ انتزاعی معمایی ، همه  وهمه از مفهومی   بسیار بسیار پیچیده ترحکایت می کنند که  در پشت ِ محتوا ، الگوها و موقیعت های تصویر نگاری عصرِ یخ وجود دارد  .

پاسخِ عامه پسند ولی ساده انگارانه تر دیگر که توسط ِ هنری براییل  و سایرین رواج یافت به  ” همدلی جادویی ” معروف است . براییل معتقد بود که غار نگاری ذاتا عمل گرایانه است : خلق می شده تا خوش اقبالی برای شکارگران به بار آورَد، واین که گاومیش به صورتِ نوعی وردِ (طلسمِ) جادویی کشیده می شده به آن خاطر بوده که شمارِ حیوانات واقعی افزایش یابد و درنتیجه  غذای بیشری فراهم گردد. این توضیح که به نحوه گسترده یی برای دهه ها باور پذیر می نمود  سرانجام  در زیر ِ بار پرسش هایی بی پاسخ فرو شکست . مثلا ، چرا هیچ یک ازآنها صحنه ی شکار را به نمایش در نمی آورد؟ چرا هیچ صحنه یی از جفت گیری حیوانات نیست ؟ چرا تنها انسانها پیکره هایی اند که با نیزه کشته می شوند ؟ چرا بسیاری از حیوانات به تصویر در می آیند ولی نه آنهایی که مدام  به وسیله ی ساکنین غار خورده می شوند ؟ چرا حیوانات شکارچی مثل شیرها  و خرس ها  کشیده می شوند ؟ نمادهای انتزاعی را چگونه توضیح می دهد ؟ سرانجام کارشناسان نتیجه گرفتند که هنرمندانِ ِ غار، جانورانی را که برای گوشت شان کشته می شدند نمی کشیدند . این ( پرسش ها ) برای یک پاسخ عمل گرایانه  بسیار پیچیده بودند .

همین اواخر دیدگاهی  مطرح  شد و به اجماع رسید  که هنر ِ غار به فعالیت های آیینی مربوط می شود . بنا به این نظریه ، اینکه  غارهایی با بهترین تزیینات نامسکون بودند ، اینکه شمارِ قابل توجه یی  از حجره های تزیین یافته در  متروک ترین نواحی ِ مجموعه ی غار بودند و اینکه  غارهای عمیق تنها به وسیله ی شمارِ معدودی ازمردم  دیده می شدند  تماما  به این دلالت دارد که هنر ِ غار برای بازدید عموم خلق نشده بود . درعوض ، بخشی از یک مراسم  ِ آیینی یا شبه مذهبی بوده است . شاید بی شباهت به همان نبوده  که درمعابد ِ یونانی انجام می شده ، با دسته ی کوچکی از کشیش ها ، که شمایلِ اشخاصِ ِ مقدس و ویژه ی فرقه ی خود را فراهم و نگه داری می کردند .  (مثلا تندیسِ طلایی عاجِ  الهه ی آتنا در معبدِ  یونانی پارتِنون که در آکرو پولیس  آتن حفظ می شد ) بنا به این دیدگاه ، هنر ِسنگ  نیز همانندِ این اشیای  با ارزش برای غنی سازی و تقویتِ اهمیتِ آیینی غار به کار می رفته است  .

در ضمن ، سایر ماقبل تاریخ شناسان پاسخ ِ مربوط به شمنیسم را ترجیح می دهند . یک گام  ِ منطقی کامل برای دیدگاهی که شمنیسم را در دیرینه سنگی زبرین ، شکارگر – گرد آور، بسیار رایج و گسترده می داند  . آنها معتقد بودند که خلقِ  ِ هنرِ غار برای تقویت ِ حالت ِ خلسه  گونه یی بود که در فضای غار به وجود می آمد . از اینها گذشته ، غارهای عمیق و تاریک  محیط هایی بسیار تاثیر گذار بودند ، تهی از هر صدا ( به جز فرو چکیدن قطرات آب ) یا نور . شخص با بریده شدن از احساسات معمولی ، سکوتی کامل ، تاریکی مطلق ، از دست دادن حس جهت ، شاید حتی احساسِ ترس و وحشت  را تجربه می کرد . این احساسات فرا جهانی ، انگیزه یی آرمانی برای یگانگی با نیروهای فوقِ طبیعی بودند و نگاره ها ممکن است برای این خلق شده بودند  که این نیروها را متمرکز و تقویت  کنند .

نوعِ متفاوتی از نظریه ی شمنیسم که به وسیله ی دیوید لویس ویلیامز  مطرح شد می گوید که شمن ها نوعا با گوشه نشینی در غارها  و تاریکی ها در خلسه فرو می رفتند و هر آنچه  را که ( در خلسه ) می دیدند به تصویر می کشیدند تا قدرت و خردمندی را از دیواره های غار به سوی خود بکشند .

نظریه ی شمنیسم برای توضیح برخی از تصاویرِ کشیده شده  کاراست ،  ولی نه برای هنری که وقت گیر و زمانبرتراست  ( مثل پیکر تراشی نقش برجسته ) یا پیچیده تر است ( مثل نمادهای انتزاعی )

آخرین دسته از توضیحات ،  درباره ی اینکه چرا هنر ِ غار ساخته شده ، متمرکزتر است . مثلا ، یک دانشمند مبنای توضیحات ِ خود را بر رابطه ی بین نوع ِ حیوان و شکلِ سطح دیواره ی زیر آن می نهد . جان پی میلر پروفسورِ  بخشِ  بیولوژی سلولی و عصب شناسی در دانشگاهِ  ایالتی مونتانا ، تصاویرِ انتزاعی در هنر ِ سنگ  ِ باستان را  به ویژِ گی های فیزیولوژیِ عصبی و آناتومی قشر ِ بینایی مغز ِ انسان پیوند می دهد .محقق ، آر.  دِیل . گاتری، تم های اصلی ( مثل جانوران خطرناک ، حیوانات گوشتی قوی ، پیکره های ونوس ِ چاق وعریان ) در هنر ِ  دیرینه سنگی را مورد ِ  توجه  قرار داده ، آنها را معرفِ رویاهای مردان جوان می داند که بخش  بزرگی از جمعیت آن زمان را  تشکیل می دادند. سایر محققان معتقدند که هنرمندانِ  عصر ِ سنگ پربارترین هنرِ خود  را   در مکان هایی با بهترین آکوستیک آفریدند زیرا صوت عامل ِ مهمی دراجرای هر آیینی  درغار بوده.

هیچ یک از توضیحات نمی تواند به تنهایی گستره ی عظیم ِ هنرِ عصر یخ را توجیه کند . مطمئنا  برخی ازآنها تقریبا   با نوعی از مراسم یا آیین ِ مذهبی پیوند دارند خواه  دنیای منزوی کشیشان باستان باشد خواه فعالیت های خلسه مانند ِ شمن .

 

ENCYCLOPEDIA OF STONE AGE ART


© visual-arts-cork.com. All rights reserved.

یادداشت خود را بفرست

لطفن اسم خود را وارد کنید

ورود اسمتان ضروری است.

لطفن یک ایمیل واقعی وارد کنید

یک آدرس ایمیل ضروری است

پیام خود را وارد کنید

اگر اندازه‌ی نوشته‌ها برای شما کوچک می‌باشد، می‌توانید با فشردن هم‌زمان کلیدهای Ctrl و + اندازه‌ی نوشته را افزایش دهید.

بامداد ما © 2017 تمام حقوق محفوظ است.