زبان به مثابه محصول اجتماعی

پیش از هر چیز شاید لازم باشد بر این نکته تاکید کنیم که ما اغلب از زبان، برداشتی نسبتا سطحی داریم. مشکلی که جامعه شناسان و انسان شناسان نسبت به استدلال ها و درک عمومی بسیاری از زبان شناسان مطرح می کنند همین است: یعنی اینکه زبان شناسان، به ویژه صورتگرایان، زبان را به عنوان یک عامل صرفا ارتباطی و «درونی» می بینند، که به خودی خود و از درون قابل بررسی است بی آنکه محیط اجتماعی  تولیدش را در گیر کنیم  و بنابراین، تصور آنها این است که زبان را می توان کلیتی در نظر گرفت که کنشگران اجتماعی همه می توانند به نحوی به آن دسترسی داشته باشند و پس از دست یافتن به آن، می توانند به دلخواه خود در هر موقعیتی و  با هر گونه استراتژی و روابطی از آن استفاده کنند. نوعی برابری آرمانی مفروض و ذاتی در زبان. برای نمونه  وقتی  درباره مهاجران و کاستی های زبانی آنها  بحث می شود، عاملی که بسیار بر آن تاکید می شود و گمان بر آن است که به آنها ضربه می زند، «لهجه» است.  لهجه یعنی نوعی نشانه بیرونی خارجی بودن و متعلق نبودن به زبانی که با آن در حال تکلم هستیم و یا تعلق به بخش خاصی  از پهنه جغرافیایی آن زبان. البته درست است که لهجه می تواند  عامل  طرد و خاشیه کردن افراد و تبعیض باشد و هست.

اما مساله ای که مهاجران و در بسیاری از موارد  گروهی از اقوام را زیر فشار می گذارد، فراتر از لهجه به قابلیت اجتماعی به دست آوردن زبان، واژگان ، ساختارها و به خصوص قابلیت استفاده از آن در موقعیت های مختلف و با استراتژی های گوناگون است که از آن ناتوانند و همین به آنها ضربه می زند. امری که درباره بسیاری دیگر از اقشار جامعه نیز صدق می کند و به این ترتیب زبان به عاملی برای قدرت و برای طرد و سلسله مراتبی کردن جامعه تبدیل می گردد. بنابراین مساله ضعفی که مهاجر (یا فرد ضعیف با سرمایه  فرهنگی پایین ) را تهدید می کند به حوزه قدرت برمی گردد و این لزوم به نشانه ای بیرونی مثل لهجه بر نمی گردد کما اینکه بسیار می بینیم افرادی با لهجه بسیار تند در  قدرت سرمایه فرهنگی ، اقتصادی یا اجتماعی بالا قرار دارند. این بیشتر یک تصور ذهنی است که لهجه امری حاد است.

خلاصه ای از گفتار دکتر ناصر فکوهی، استاد دانشگاه تهران و مدیر موسسه انسان شناسی و فرهنگ است با موضوع رابطه زبان و قدرت در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات

گردآورنده:شیده خزائلی

یادداشت خود را بفرست

لطفن اسم خود را وارد کنید

ورود اسمتان ضروری است.

لطفن یک ایمیل واقعی وارد کنید

یک آدرس ایمیل ضروری است

پیام خود را وارد کنید

اگر اندازه‌ی نوشته‌ها برای شما کوچک می‌باشد، می‌توانید با فشردن هم‌زمان کلیدهای Ctrl و + اندازه‌ی نوشته را افزایش دهید.

بامداد ما © 2017 تمام حقوق محفوظ است.